تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِلى مَدْيَنَ أَخاهُمْ شُعَيْباً قالَ يا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ ما لَکُمْ مِنْ إِلهٍ غَيْرُهُ قَدْ جاءَتْکُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّکُمْ فَأَوْفُوا الْکَيْلَ وَ الْمِيزانَ وَ لا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْياءَهُمْ وَ لا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلاحِها ذلِکُمْ خَيْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (85)
«قصه پنجم- قوم شعيب» وَ إِلى مَدْيَنَ أَخاهُمْ شُعَيْباً: و فرستاديم به سوى اهل مدين و نواحى آن، برادر نسبى ايشان شعيب پيغمبر عليه السّلام را به رسالت خود. قالَ يا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ: فرمود شعيب: اى قوم من، عبادت کنيد ذات احديت اللّه را که مستجمع تمام صفات کماليه و منزه از کليه نقائص مى‌باشد، ما لَکُمْ مِنْ إِلهٍ غَيْرُهُ: نيست براى شما معبودى غير از ذات احديت او سبحانه، قَدْ جاءَتْکُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّکُمْ: بتحقيق آمد شما را حجتى ساطع و برهانى قاطع از جانب پروردگار شما بر معبوديت و توحيد الهى و بر صدق رسالت من. يا مراد بيّنه احکام خدا که يکى از آن امر به عبادت خدا مى‌باشد.
فَأَوْفُوا الْکَيْلَ وَ الْمِيزانَ: پس وفا کنيد مکيلات را بکماله و موزونات را بتمامه. چون اهل مدين در کيل و وزن زياد مى‌گرفتند و کم مى‌دادند، لذا بعد از توحيد، امر به وفا و نهى از نقصان فرمود. وَ لا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْياءَهُمْ: و تنقيص و تقليل و ظلم و تخسير منمائيد حقوق اشياء موزونى و مکيلى مردم را، چه نقصان در کيل و وزن، خدعه و فريب و خيانت، و آنها عقلا و شرعا در جميع ملل و نحل منهى مى‌باشد. زمخشرى گفته: به اعتبار عموميت بخس و نقص، تمام انواع اشياء را شامل خواهد بود در کليه معاملات. و بعض علماء فرموده‌اند
جلد 4 صفحه 135
که در بخس و تطفيف داخل است جميع امور ممنوعه از جبر و ظلم و غصب و سرقت و رشوه و قطع و انتزاع اموال به جميع اقسام و اخذ بدون رضا.
تنبيه: قدرى به چشم بصيرت و تأمل ملاحظه نما عدل و انصاف و مهربانى خالق متعال را در اهتمام و انتظام عالم و آدم به نقصان و زيادتى جزئى در معاملات، به حدى که بهمين سبب متمردين را معذب و جمعى را مسخ فرمود؛ پس اين عادل حکيم خبير، چگونه به زدن و کشتن و غارت کردن و اسيرى مردم به ناحق، راضى و آنها را به مقتضاى عدل جزا و سزا ندهد، البته دار جزائى، محقق و ميزان و حسابى مسلم خواهد بود.
وَ لا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلاحِها: و افساد مکنيد در زمين به کفر و خيانت و معاصى بعد از اصلاح آن زمين به بعث انبياء و نصب اوصياء و انزال صحف و کتب، زيرا به زحمات ايشان زمين و اهل آن به صلاح و فلاح دينى و دنيوى و آخرتى آمده‌اند. آيه شريفه منع عام است از جميع مفاسد دين و دنيا و آخرت. ذلِکُمْ خَيْرٌ لَکُمْ: اين امور خمسه از عبادت الهى و توحيد سبحانى و نبوت و رسالت شعيب و نهى از نقصان در کيل و وزن و نهى از افساد در زمين، بهتر است براى شما در دنيا و عقبى. إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ: اگر شما ايمان داريد به خدا و رسول و دين او، چه در دنيا به سبب عمل به آنها تکثير نعماء و اموال و نسل و رهائى از عذاب استئصال، و در عقبى ثواب ابدى و خلاص از عذاب سرمدى براى شما بهتر است در دنيا و آخرت اگر تصديق واقعى به ما داريد.
مروى است که قوم شعيب اموال و اشياء مردم را مى‌گرفتند جبرا و قهرا و منع مى‌نمودند از رفتن نزد شعيب به توعيد و تهديد خود، لذا نهى فرمود از آن.