اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِلي مَديَن‌َ أَخاهُم شُعَيباً قال‌َ يا قَوم‌ِ اعبُدُوا اللّه‌َ ما لَکُم مِن إِله‌ٍ غَيرُه‌ُ قَد جاءَتکُم بَيِّنَةٌ مِن رَبِّکُم فَأَوفُوا الکَيل‌َ وَ المِيزان‌َ وَ لا تَبخَسُوا النّاس‌َ أَشياءَهُم وَ لا تُفسِدُوا فِي الأَرض‌ِ بَعدَ إِصلاحِها ذلِکُم خَيرٌ لَکُم إِن کُنتُم مُؤمِنِين‌َ (85)
و فرستاديم بسوي مدين برادر آنها شعيب را فرمود اي قوم من عبادت کنيد اللّه را نيست از براي شما خدايي غير از او بتحقيق آمد شما را بيّنه و دليل از جانب پروردگارتان پس تمام دهيد کيل و وزن را در معاملات و کم‌فروشي نکنيد با مردم در اجناس مردم و افساد در زمين نکنيد پس از آنکه اصلاح شده اينکه براي شما بهتر است اگر بوديد ايمان ميآورديد.
وَ إِلي مَديَن‌َ أَخاهُم شُعَيباً عطف بما قبل است يعني و ارسلنا الي مدين گفتند مدين اسم فرزند ابراهيم بود و جدّ حضرت شعيب بيک واسطه يا بدو واسطه چون شعيب فرزند ميکيل فرزند يشحب فرزند مدين بوده و بعضي گفتند يوئب و بعضي گفتند فرزند توته و بر هر تقدير مدين جدّ شعيب ميشود و جدّه شعيب که مادر پدر شعيب ميکيل دختر حضرت لوط بوده که شعيب از طرف پدر پدر بحضرت ابراهيم ميرسد و از طرف مادر پدر بحضرت لوط منتهي ميشود سپس اينکه قبيله را بنام جدّشان مدين ناميدند، و بعضي گفتند شهر خود را بنام مدين ناميدند، و حضرت شعيب هم بر دو قبيله مبعوث شد يکي قبيله خود مدين و يکي اصحاب ايکه، و گفتند ايکه درختي را گويند که قامه‌ها و شاخه‌هاي آن بهم پيچيده شده، و اصحاب ايکه اينکه درخت را ميپرستيدند و اصحاب مدين بصيحه هلاک شدند و اصحاب ايکه بعذاب يوم الظلّه، و در مجمع البحرين شعيب را فرزند ميکد
جلد 7 - صفحه 381
فرزند يشخره فرزند مدين شمرده و اينکه اخوة اخوة نسبي است نه ديني چنانچه گذشت قال‌َ يا قَوم‌ِ اعبُدُوا اللّه‌َ اولين دعوت تمام انبياء دعوت بتوحيد است.
تنبيه- اينجا معلوم ميشود که امم سابقه معتقد بوجود خداوند بودند فقط توحيد عبادتي نداشتند، و اما امروز ميتوان گفت که اکثر افراد روي زمين طبيعي و دهري و لا مذهب و منکر وجود حق تبارک و تعالي هستند.
ما لَکُم مِن إِله‌ٍ غَيرُه‌ُ الوهيت مختص بذات مقدس او است پرستش را غير او لياقت ندارند چه ملائکه باشند چه انبياء فضلا از گوساله و بت و درخت و آتش و امثال اينها بلکه توحيد افعالي خالقيت و رازقيت و محيي و مميت و معزّ و مذل و ساير افعال ربوبي چه رسد بتوحيد ذاتي و صفاتي جميع مراتب توحيد را بايد معتقد باشيم.
قَد جاءَتکُم بَيِّنَةٌ مِن رَبِّکُم در آيات شريفه و اخبار بياني نيافتيم که معجزه حضرت شعيب چه بوده و لذا بعضي انکار کردند که معجزه نداشته لکن اينکه دعوي فاسد است زيرا يکي از شرائط عقليه در باب نبوت دارا بودن دليل قطعي بر صدق دعوي است يا باقامه معجزه يا بنص قطعي باخبار نبي‌ّ ثابت النبوة يا ثابت الوصاية يا ثابت العصمة تا حجت بر خلق تمام باشد و عدم ذکر معجزه دليل بر نبودن نيست چه بسيار از معجزات صادره از انبياء حتي از نبي‌ّ ما صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و از ائمه (ع) ذکر نشده و ضبط نگرديده بعلاوه اينکه جمله نص است که حضرت شعيب بيّنه و معجزه داشته اما چه بوده معلوم نيست.
فَأَوفُوا الکَيل‌َ وَ المِيزان‌َ ايفاء تمام دادن و تمام نمودن است مثلا ايفاء دين آنکه تا دينار آخر از مديون اخذ شود و وفاء بعقد و عهد و نذر و قسم و شرط آنست که بر طبق قرارداد عمل کنند و ذکر کيل و ميزان از باب مثال است و الّا بعضي از اشياء بعدد مقدارش معين ميشود بعضي بمساحت معلوم ميشود و بالجمله
جلد 7 - صفحه 382
هر شيئي که بهر مقداري بايد معين کرد بکيل يا وزن يا عدد يا ذرع يا مساحت بايد معلوم باشد لذا در شرائط بيع بايد عوضين از جميع خصوصيات معلوم و معين باشد و بايد وفاء نمود و تمام داد ناقص نباشد.
وَ لا تَبخَسُوا النّاس‌َ أَشياءَهُم بخس بمعني کم‌فروشي است و يکي از گناهان کبيره است که وعده عذاب صريحا در قرآن و اخبار داده شده وَيل‌ٌ لِلمُطَفِّفِين‌َ الَّذِين‌َ إِذَا اکتالُوا عَلَي النّاس‌ِ يَستَوفُون‌َ وَ إِذا کالُوهُم أَو وَزَنُوهُم يُخسِرُون‌َ مطففين آيه 1 و 2 و 3، بعلاوه اشتغال ذمه و ظلم و جنبه حق الناسي هم دارد.
وَ لا تُفسِدُوا فِي الأَرض‌ِ فساد در زمين قتل و غارت و اذهاب نفوس و اموال و اعراض و اشاعه فواحش و ظلم و اذيت و طغيان و سرکشي و امثال اينها است بَعدَ إِصلاحِها که کار انبياء و اولياء است که بايد فساد را ريشه‌کن کنند و صلاح را سرتاسر دنيا رواج دهند که يکي از ادله لزوم ارسال رسل و احتياج بوجود انبياء همين است که در باب نبوت عامه مذکور است و قيد بعد اصلاحها قيد توضيحي است زيرا در مفهوم افساد مندرج است زيرا افساد فاسد تحصيل حاصل است تا صلاح وجود نداشته باشد افساد معني ندارد.
ذلِکُم خَيرٌ لَکُم البته بعد از اينکه بحکم عقل و شرع فساد شرّ است صلاح خير است إِن کُنتُم مُؤمِنِين‌َ يعني اگر مي‌پذيريد و بنبوت من اقرار و اعتراف داريد و خداوند را بوحدانيت ستايش ميکنيد دستور الهي و فرمان پروردگار شما اينکه است و صلاح شما است، و اما اگر بشرک و کفر باقي هستيد هر غلطي ميخواهيد بکنيد عذاب شما زيادتر ميشود فَذَرهُم يَخُوضُوا وَ يَلعَبُوا حَتّي يُلاقُوا يَومَهُم‌ُ الَّذِي يُوعَدُون‌َ زخرف آيه 83 و معارج آيه 42.
383