تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَرَکاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ وَ لکِنْ کَذَّبُوا فَأَخَذْناهُمْ بِما کانُوا يَکْسِبُونَ (96)
بعد از آن بيان فرمايد که: هلاک امم سابقه به جهت شآمت بدى اعتقاد و سوء اعمال آنها بود:
وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى: و اگر چنانچه اهل آن شهرهاى معذبه به عذاب استيصال يا اهل مکه و حوالى آن، و يا عموم اهل هر شهرى و مملکتى، آمَنُوا وَ اتَّقَوْا: ايمان بياورند به وحدانيت خدا و بپرهيزند از شرک و مخالفت حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم، يا ايمان آورند به خدا و ملائکه و کتب منزله و رسل او و روز قيامت و بپرهيزند از معاصى و محرمات الهى، لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَرَکاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ: هر آينه مى‌گشاديم بر ايشان و عطا مى‌فرموديم برکات و خيرات ناميه از آسمان به انزال باران و از زمين به اخراج نباتات و اثمار و کثرت مواشى و انعام و حصول امن و سلامتى.
آسمان قوه فاعله، و زمين قوه منفعله، به عبارت ديگر، آسمان به منزله «اب» و زمين به منزله «ام» مقرر، و از اين دو، به خلق الهى و تدبير سبحانى جميع منافع و خيرات حاصل شود. يا مراد به برکات سماء، اجابت دعا، و برکات زمين، روا شدن حاجات؛ لکن اکثر بر قول اول و مقوى آن است که نوح عليه السّلام فرمود: يرسل السماء عليکم مدرارا الايه.
وَ لکِنْ کَذَّبُوا: و لکن تکذيب کردند رسولان الهى را و مخالفت نمودند احکام سبحانى را، فَأَخَذْناهُمْ بِما کانُوا يَکْسِبُونَ: پس گرفتيم ايشان را
جلد 4 صفحه 146
به قهر و سخط و عذاب استيصال به سبب آنچه بودند که کسب مى‌کردند از کفر و معاصى و مخالفت پيغمبران.
در کافى از أبي أسامة مروى است که از حضرت امام جعفر صادق عليه السّلام شنيدم فرمود: پناه ببريد به خدا از قهر الهى و بطش و سطوات سبحانى. عرض کردم: سطوات الهى چيست؟ فرمود: گرفتن بر معاصى. «1» ايضا محمدبن مسلم از آن حضرت سؤال نمود که فرمود: بتحقيق عبدى سؤال نمايد از خدا حاجتى را، پس از شأن الهى باشد قضاى آن حاجت تا مدت قريب يا وقت بعيدى. پس از آن، بنده گناهى کند، خداوند تبارک و تعالى امر فرمايد ملک را که برنياور حاجت او را و محروم گردان او را به جهت آن که متعرض شده سخط مرا، و مستوجب گرديده حرمان را از جانب من. «2» و نيز از أبي عمرو المداينى مروى است که شنيدم حضرت امام جعفر صادق عليه السّلام فرمود، پدرم فرمود: بتحقيق خداى تعالى حکم فرموده حکم حتمى را و آن اينکه انعام نفرمايد بنده‌اى را به نعمتى، پس سلب فرمايد آن نعمت را؛ مگر اين که حادث کند بنده گناهى را که مستحق شود به آن گناه، نقمت را. «3» مفاد احاديث شريفه آن که: سلب نعمت و نزول نقمت، مربوط به معاصى است.