تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَوَقَعَ الْحَقُّ وَ بَطَلَ ما کانُوا يَعْمَلُونَ (118)
فَوَقَعَ الْحَقُ: پس واقع شد امر حق، ظاهر گرديد راستى و درستى ادعاى موسى، و کذب دعوى فرعون، وَ بَطَلَ ما کانُوا يَعْمَلُونَ: و باطل و زايل گشت آنچه بودند که بجا مى‌آوردند از سحر و معارضه با معجزه.
تبصره: اعجاز عدم بقاء اثر مأکولات عصا: و آن اعجاز فعلى و خارق عادت است که بارى تعالى براى تصديق پيغمبران خود از دست خودشان ظاهر فرمايد، و آن مطابق و حقيقت مى‌باشد به خلاف سحر و شعبده و نيرنگ. پس هرگاه حق تعالى اظهار قدرت فرمايد که عصا را ثعبان و نقش را به جسم شيرى منقلب گرداند، پس بالضروره قدرت دارد که در آنها به نحوى قوت وحدت هاضمه آفريند که به مجرد بلع، آنها را هضم و به نحوى تحليل نمايد که اثرى از وجود مبتلعات در طرفة العين باقى نباشد، و لذا اشياء مبتلعه عصا، و آن دو شير مجلس مأمون عود نکرد تا فرق و امتياز باشد ميان معجزه و سحر؛ زيرا سحر حقيقتى ندارد و عاقبت الامر اشياء مسحوره به اصليت خود عود کند، اما معجزه نظر به تطابق با واقع، چيزى باقى نماند.
معجزه: شيخ صدوق رحمه اللّه در عيون روايت نموده به طور اجمال آنکه:
چون مأمون ملعون حضرت رضا عليه السّلام را وليعهد خود کرد، جمعى از مقربان او که بغض و کينه حضرت را داشتند، زبان به جسارت گشوده که تا على بن موسى الرضا عليه السّلام وليعهد شده، خداى تعالى باران را از ما باز داشته. مأمون از حضرت استدعاى باران نمود. حضرت روز دوشنبه به صحرا تشريف و خلايق بيرون آمدند. حضرت بالاى منبر بعد از حمد و ثناى الهى دعا نمود: اى معبود به حقّ، اى پروردگار من، تو عظيم ساختى حق ما اهل بيت را، پس توسل جستند خلق به ما و استدعا نمودند فضل و رحمت تو را، و توقع دارند آن را، مرحمت بفرما اين جماعت را باران نافع، تا فيض آن به همه جا و به همه کس برسد، و ابتداى باران وقتى باشد که به منازل خود روند. راوى گويد: به خدائى که به
جلد 4 صفحه 166
حق، محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را به پيغمبرى فرستاده، هر آينه بتحقيق بادها ابرها را متراکم و رعد و برق ظاهر، مردم به حرکت، حضرت فرمود: به حال خود باشيد، اين ابر براى شما نيست. ابر ديگر پديد، حضرت فرمود: اين هم براى فلان شهر باشد. همچنين تا ابر يازدهم، حضرت فرمود: اين متعلق به شماست، شکر الهى نمائيد به فضل و احسان او، و به منازل رويد. مردم مراجعت، باران باريد، تمام واديها و حوضها و غديرها پر از آب شد. مردم مى‌گفتند: هنيئا لولد رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم. بعد حضرت، خطبه‌اى مشتمل بر مواعظ انشاء فرمود.
يکى از مقربان مأمون که هواى وليعهدى در سر و کينه حضرت در جگر داشت، به مأمون گفت: پناه مى‌برم از اينکه تو تاريخ خلفا شوى يعنى مردمان عالم گويند: مأمون، شرف عظيم خلافت را از خاندان عباسى خارج و به اولاد على نقل نمود، هر آينه با منسوبان خودت دشمنى کردى و اين شخص را که گمنام بود ظاهرش کردى، پست بود بلند مرتبه‌اش ساختى. از اين گونه جسارات نسبت به حضرت نمود. مأمون گفت: خطا کرديم، و بايد کم‌کم مرتبه او را پست، تا در نظر رعيت چنان نمائيم که استحقاق ندارد. آن خبيث گفت:
مجادله او را به من واگذار تا قدر او را محو کنم. مأمون گفت: چيزى نزد من محبوبتر از اين نيست.
فضلا و اشراف و اعيان را حاضر، و حضرت را در آن مجلس دعوت نمود. آن معلون که متعهد اهانت شده، به حضرت گفت: از تو حکايتهاى بسيار و وصف تو را زياد نمايند، اولا دعا کرده‌اى براى باران، اين را براى تو معجزه‌اى و تو را يگانه دنيا قرار داده‌اند، بارانى که هميشه مى‌باريد باريد، و بعضى سخنان ديگر گفت. حضرت فرمود بدين مضمون که: منع نمى‌کنم مردم را از مذاکره نعم الهى که به من عنايت فرموده، اگرچه تکبر نکنم، و اما صاحب تو مرا نرسانيده مگر به مرتبه عزيز مصر (يمکن مراد حضرت اين باشد چنانچه وليعهدى مصر دون مرتبه يوسف عليه السّلام بود، هم چنين وليعهدى مأمون دون رتبه من است) آن ملعون برگشته تجاسر نمود که اى پسر موسى عليه السّلام تجاوز نمودى، نزول باران را آيتى ساختى، و مباهات کنى گويا معجزه ابراهيم آوردى. اگر راست
جلد 4 صفحه 167
گوئى زنده کن اين دو شير منقوش در پرده را و بر من مسلط نما.
چون شناعت ملعون از حد گذشت، حضرت رضا عليه السّلام را غضبناک، و فرمود به آندو صورت شير: بگيريد اين فاجر را و طعمه خود سازيد. فورا به قدرت کامله سبحانى و اراده حضرت رضوى، صور منقوشه، مجسم و برجسته آن ملعون را گرفته اعضايش را در هم شکسته، دريده خوردند، و خونش را ليسيدند.
حضار متحير نظاره مى‌کردند، بعد رو به حضرت که: يا ولى اللّه، اجازه فرمائى تا اين را به صاحبش ملحق کنيم. اشاره به مأمون نمودند، از شنيدن آن بيهوش و به امر امام او را به هوش آوردند. ثانيا شيران همان را عرض کردند. حضرت فرمود: خداى تعالى را در او تدبيرى است که امضاى آن نمايد. شيران به امر حضرت به حال اول صور منقوشه بازگشتند. «1» تبصره: بر مدققين مخفى نيست که اعجاز رضوى عليه السّلام از معجزه موسوى، عظيم تر مى‌باشد.