تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
رَبِّ مُوسى وَ هارُونَ (122)
رَبِّ مُوسى وَ هارُونَ: پروردگار موسى و هارون.
در تحف العقول، و 17 بحار: قال امير المؤمنين: کن لما لا ترجو رجى منک لما ترجو، فانّ موسى خرج يقتبس لاهله نارا فکلّمه اللّه و رجع نبيّا و خرجت ملکة سبأ فاسلمت مع سليمان عليه السّلام و خرج سحرة فرعون يطلبون العزّ لفرعون فرجعوا مؤمنين «1» فرمود امير المؤمنين عليه السّلام: باش مر آنچه را که اميد ندارى اميدوارتر از آنچه اميد دارى. پس بدرستى که موسى عليه السّلام خارج شد براى گرفتن آتش براى اهلش، پس به مقام تکلم خدا و برگشت به حالت پيغمبرى؛ و بيرون شد ملکه سبا، پس مسلمان گرديد به سبب سليمان عليه السّلام و خارج شدند سحره فرعون طلب کردند عزت را به سبب فرعون، پس برگشتند به حالت ايمان.
اين جمله را براى دفع توهّم فرعون گفتند که ايشان به رب العالمين اراده فرعون ننموده، چون فرعون ادعاى رب العالمين مى‌نمود، لذا به اين کلام رفع
«1» بحار الانوار، جلد 78، صفحه 45، حديث 56- تحف العقول، صفحه 208.
جلد 4 صفحه 169
ابهام از جهال شد. در تفسير نيشابورى: وقتى سحره گفتند: امنّا برب العالمين، فرعون گفت: مرا قصد کردند. بعد گفتند: رب موسى عليه السّلام باز فرعون گفت: مرا قصد دارند، زيرا من موسى عليه السّلام را تربيت کردم. پس چون زياد نمودند هارون را، شبهه زايل شد، و تمام دانستند که سحره، ايمان به خداى آسمانى آورده و کافر شدند به فرعون.
تحقيق: متکلمين فرموده‌اند: آيه شريفه از اعظم دلايل است بر فضيلت علم.
بيان دليل آنکه: اين جماعت سحره عالم بودند به حقيقت سحر و در غايت مهارت، چون معجزه موسى عليه السّلام را مشاهده و آن را خارج از حد سحر يافتند، دانستند آن خارج از عادت طبيعيه و معجزه الهيه است نه از جنس تمويهات و تسويلات؛ و اگر کامل در علم سحر نبودند هر آينه قدرت نداشتند بر اين استدلال، زيرا در صورت عدم ماهريت، احتمال اکمليت را در حق موسى عليه السّلام مى‌دادند، لکن به سبب کثرت علميت قاطع در نيل به منتهاى درجه علميه و جازم بر عدم تصور رتبه اکمليه بودند، لذا به جهت کمالشان در اين علم منتقل شدند از کفر به ايمان و از شقاوت به سعادت، پس وقتى که حال علم سحر باطل، چنين باشد، ترقيات انسانى در علوم الهيه و معارف ربانيه چه خواهد بود؟ در منهج مروى است که اول رؤساى سحره «سابور» و «عادور» و «حطط» و «مصفى» ايمان آوردند و بقيه متابعت کردند.