تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
سوره الأعراف «7»: آيات 133 تا 136
فَأَرْسَلْنا عَلَيْهِمُ الطُّوفانَ وَ الْجَرادَ وَ الْقُمَّلَ وَ الضَّفادِعَ وَ الدَّمَ آياتٍ مُفَصَّلاتٍ فَاسْتَکْبَرُوا وَ کانُوا قَوْماً مُجْرِمِينَ (133) وَ لَمَّا وَقَعَ عَلَيْهِمُ الرِّجْزُ قالُوا يا مُوسَى ادْعُ لَنا رَبَّکَ بِما عَهِدَ عِنْدَکَ لَئِنْ کَشَفْتَ عَنَّا الرِّجْزَ لَنُؤْمِنَنَّ لَکَ وَ لَنُرْسِلَنَّ مَعَکَ بَنِي إِسْرائِيلَ (134) فَلَمَّا کَشَفْنا عَنْهُمُ الرِّجْزَ إِلى أَجَلٍ هُمْ بالِغُوهُ إِذا هُمْ يَنْکُثُونَ (135) فَانْتَقَمْنا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْناهُمْ فِي الْيَمِّ بِأَنَّهُمْ کَذَّبُوا بِآياتِنا وَ کانُوا عَنْها غافِلِينَ (136)
ترجمه
پس فرستاديم بر آنها طوفان و ملخ و کنه و غوکان و خون را که آيات واضحات بودند پس سرکشى کردند و بودند گروهى گناهکاران
و چون واقع شد بر آنها عذاب گفتند اى موسى بخوان از براى ما پروردگارت را بعهد او با تو هر آينه اگر دفع کنى از ما عذاب را هر آينه ايمان مى‌آوريم بتو و هر آينه فرستيم با تو بنى اسرائيل را
پس چون دفع نموديم از آنها عذاب را تا مدتى که آنها رسندگان بودند آنرا آنگاه آنها نقض قرار مى‌نمودند
پس انتقام کشيديم از آنها پس غرق کرديمشان در دريا براى آنکه آنها تکذيب نمودند آيتهاى ما را و بودند از آنها بيخبران.
تفسير
طوفان هر چيزى است که گرد انسان بگردد و احاطه نمايد مانند آب و باد و باران شديد و عياشى ره از حضرت صادق (ع) نقل نموده که مراد طوفان آب و طاعون است و قمّل بعضى گفته‌اند کنه درشت است و بعضى گفته‌اند ملخ کوچک بى پر است و بعضى گفته‌اند کيک است و رجز عذاب و پليدى است و عياشى از حضرت رضا (ع) نقل نموده که رجز برف است و خراسان بلاد رجز است و در مجمع از حضرت صادق (ع) نقل نموده که بر بنى اسرائيل برف سرخ باريد که نديده بودند مثل آنرا پيش از آن پس با جزع فوق العاده از آن بلا مردند و قمى ره مقطوعا و در مجمع از صادقين عليهما السلام نقل نموده
جلد 2 صفحه 466
که چون سحره سجده کردند و مردم بحضرت موسى ايمان آوردند هامان بفرعون گفت که مردم بموسى ايمان آوردند صلاح آنستکه هر کس قبول دين او را نموده است حبس کنى پس او هر کس بآنحضرت ايمان آورده بود حبس کرد و حضرت موسى نزد فرعون آمد و تقاضاى خلاصى آنها را نمود و اجابت نشد پس خداوند در اين سال طوفان را بر آنها فرستاد و تمام خانه‌هاى آنها را خراب کرد بطوريکه از شهر خارج شدند و چادر زدند و منزل نمودند و فرعون از حضرت موسى تقاضا نمود که از خدا بخواهد طوفان را مرتفع فرمايد بشرط آنکه او اتباع حضرت موسى را بحال خودشان واگذارد حضرت قبول کرد و دعا فرمود و خداوند اجابت نمود و طوفان بر طرف شد و فرعون خواست بنى اسرائيل را رها کند هامان گفت اگر اين کار را بکنى موسى بر تو غلبه خواهد نمود و سلطنت تو از دست ميرود و او قبول کرد و رها ننمود و خداوند در سال بعد ملخ را فرستاد و تمام نباتات آنها را خورد و فرعون مضطرب شد و تقاضاى سال قبل را با شرط آن تجديد نمود و حضرت موسى دعا کرد و ملخ بر طرف شد باز هامان نگذارد بشرط عمل نمايد و در سال سوم خداوند قمّل را فرستاد و زراعات آنها را بکلى فاسد نمود و بقحطى گرفتار شدند و فرعون بر وفق سال قبل با حضرت موسى تجديد عهد نمود و آنحضرت دعا فرمود قمّل برطرف شد و فرعون تخلف نمود و بعد از آن خداوند غوکان را فرستاد بطوريکه در طعام و شراب آنها داخل ميشدند و بانواع مختلفه آنها را اذيت مينمودند تا به تنگ آمدند و بحضرت موسى متوسّل شدند و شرط کردند که ايمان بياورند و بنى اسرائيل را تسليم او نمايند آنحضرت دعا نمود و اين هم دفع شد و چون از شرط تخلف نمودند خداوند آب نيل را منقلب بخون نمود ولى طورى بود که قبطيان آنرا خون ميديدند و بنى اسرائيل آب و در کام آندو گروه هم آندو طعم مختلف را داشت تا آنکه قبطى از اسرائيلى تقاضا ميکرد که آب را در دهان خود نگهدارد و بدهان او بريزد وقتى ميريخت در دهانش منقلب بخون ميشد و از اين پيش آمد جزع شديدى بر آنها روى داد باز بحضرت موسى متوسل شده تقاضا و شرط خودشان را تجديد و تاکيد نمودند و بدعاى آنحضرت آن هم اصلاح شد باز هم آنها بشرط خودشان عمل ننمودند پس خداوند بر آنها رجز فرستاد که آن برف است و از آن بلا بآنها صدماتى وارد شد که تا آنزمان نديده بودند پس مضمون آيه دوم را عرضه داشتند و برف بند آمد و بنى اسرائيل رها شدند و اجتماع بر حضرت موسى نمودند
جلد 2 صفحه 467
و آنحضرت از مصر بيرون آمد و کسانيکه سابقا از دست فرعون گريخته بودند باو ملحق شدند و خبر بفرعون رسيد و هامان او را بر مخالفت خود ملامت نمود ناچار فرعون با عساکر خود از مصر خارج شد و در طلب حضرت موسى بر آمد و وقايع مذکوره در سوره بقره روى داد و بنابر اين مراد از دم يا برف سرخ است يا آب رودخانه نيل که مبدل بخون شده بود براى آنها يا هر دو و ظاهر روايت اگر چه موافق با احتمال دوم است ولى لفظ ارسال در آيه شريفه مناسب با احتمال اول است و ظاهر آيه شريفه آنستکه مراد از رجز همين آيات خمسه است نه آيه سادسه و مراد از مفصّلات جدا بودن آيات است از يکديگر بازمنه متماديه چنانچه اشاره شد اگر چه با اين خصوصيّات آيات واضحه غضب هم بودند و مراد از عهد الهى با حضرت موسى يا اجابت دعاى او است يا قبول توبه از کفر و بنابر اين مراد آنستکه بخوان پروردگارت را به وسيله عهد او با تو يا مراد عهد نبوت است و بنابر اين قسمى است که بحضرت موسى داده‌اند براى قبول تقاضاى خودشان و در صورتى که آيات در خارج شش باشد چنانچه صريح روايت است ممکن است مراد از دم در آيه شريفه دو آيه باشد و اينکه لفظ رجز در روايت بر آيه سادسه که برف بوده تطبيق شده براى آنستکه آن اکمل افراد عذاب بوده که در روايت اشاره بآن شده بود و بنابر اين ظهور آيه در انطباق رجز بر آيات مذکوره محفوظ خواهد بود و تقاضاى قبطيان از حضرت موسى که در خارج شش مرتبه بوده در کلام الهى بکجا ذکر شده است ..