تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ أَوْرَثْنَا الْقَوْمَ الَّذِينَ کانُوا يُسْتَضْعَفُونَ مَشارِقَ الْأَرْضِ وَ مَغارِبَهَا الَّتِي بارَکْنا فِيها وَ تَمَّتْ کَلِمَتُ رَبِّکَ الْحُسْنى عَلى بَنِي إِسْرائِيلَ بِما صَبَرُوا وَ دَمَّرْنا ما کانَ يَصْنَعُ فِرْعَوْنُ وَ قَوْمُهُ وَ ما کانُوا يَعْرِشُونَ (137)
وَ أَوْرَثْنَا الْقَوْمَ الَّذِينَ کانُوا يُسْتَضْعَفُونَ: و ميراث داديم قومى را که ضعيف و درمانده بودند از فرعون بعد از اهلاک فرعون و فرعونيان، مَشارِقَ الْأَرْضِ وَ مَغارِبَهَا: مشارق و مغارب زمين را، يعنى تمام مملکت فرعون از
جلد 4 صفحه 182
اقصى و ادناى آن، الَّتِي بارَکْنا فِيها: زمينهائى که برکت داديم در آنها به اخراج زروع و اثمار و ساير اصناف نبات و اشجار و غير آن از عيون و انهار و اقسام منافع. بنا به قولى: ارض شام بود شرق و غرب آن، قولى: ارض مصر، قولى: مراد ملک سليمانى است که مشارق و مغارب زمين را مالک شد و او از بنى اسرائيل بود.
وَ تَمَّتْ کَلِمَتُ رَبِّکَ الْحُسْنى عَلى بَنِي إِسْرائِيلَ: و تمام و صحيح شد کلمه نيکو و نعمت پروردگار تو بر بنى اسرائيل به انجاز وعده سبحانى در اهلاک فرعون و فرعونيان، بِما صَبَرُوا: به مقابل و مجازات آنچه صبر کردند از ايذاء فرعون و قومش و استعباد و اعمال شاقه آنان.
در مجمع- بنا به قولى مراد کلمه حسنى، فرمايش سبحانه است: وَ نُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ تا قوله يَحْذَرُونَ، و کلمات الهى گرچه تمام حسنى است، لکن تخصيص در اينجا به سبب آنست که وعده فرمود به آنچه دوست مى‌داشتند.
وَ دَمَّرْنا ما کانَ يَصْنَعُ فِرْعَوْنُ وَ قَوْمُهُ: و دمار برآورديم و هلاک کرديم و نابود ساختيم آنچه فرعون و قومش ساخته بودند از ابنيه و قصور و عمارات و ديار، وَ ما کانُوا يَعْرِشُونَ: و آنچه عالى و رفيع نموده بودند از اشجار و اعناب و اثمار.
ابن عباس گويد: مراد قصور مسقف رفيعه است. حاصل آن که کليه ما يملک آنها از ايشان سلب شد.
اجمال غرق قبطيان: تفسير أبو الفتوح رازى رحمه اللّه: چون بنى اسرائيل کنار دريا رسيدند، فرعون با لشگر بسيار به تعاقب آنها، و راه فرار مسدود شد، زيرا در پيش، دريا و در عقب، دشمن. به موسى عليه السّلام گفتند: تدبير چيست؟ به امر الهى عصا به دريا، و شکافته به دوازده جاده متشعب، تا هر سبطى به طريقى روند. چنان خشک بود که گرد اسبان بلند، و در اثناء راه به موسى تحکم که ما چه دانيم حال برادران و خويشان را. به دعاى موسى، آب که به شکل ديوار، حاجب ميان هر سبطى بود، طاق طاق و مشبک تا يکديگر را مشاهده نمودند. به خروج سبطيان، فرعون و قبطيان داخل دريا، و به امر سبحانى آبها بهم بر آمده و همه غرق و هلاک شدند. گفتند: يا موسى، ما از کجا دانيم فرعون هلاک شد.
جلد 4 صفحه 183
فورا جسد فرعون با چهار صد من آهن به سطح آب هويدا و نظاره کردند.