تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ جاوَزْنا بِبَنِي إِسْرائِيلَ الْبَحْرَ فَأَتَوْا عَلى قَوْمٍ يَعْکُفُونَ عَلى أَصْنامٍ لَهُمْ قالُوا يا مُوسَى اجْعَلْ لَنا إِلهاً کَما لَهُمْ آلِهَةٌ قالَ إِنَّکُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ (138)
بعد از آن از بلادت و جهالت بنى اسرائيل و کفران آنان اخبار فرمايد:
وَ جاوَزْنا بِبَنِي إِسْرائِيلَ الْبَحْرَ: و بگذرانيديم بنى اسرائيل را به دريا و قطع فرموديم به سبب ايشان دريا را و اطراف يابسه مقرر، تا سبطيان نجات و قبطيان غرق و از آب به آتش داخل شدند، فَأَتَوْا عَلى قَوْمٍ: پس از عبور، مرور نمودند بر قومى، يَعْکُفُونَ عَلى أَصْنامٍ لَهُمْ: متعبد و ملازم بودند بتان را که براى ايشان بود. ابن جريح گويد: اصنام به صورت بقر، و اين اوّل شأن عجل بود.
قالُوا يا مُوسَى اجْعَلْ لَنا إِلهاً: گفتند اى موسى، قرار ده براى ما خدائى.
کَما لَهُمْ آلِهَةٌ: چنانکه براى ايشان الهه است، و نصب نما براى ما تمثيلى مانند آنان تا ما هم عبادت کنيم او را؛ و حال آن که اين کفر عظيمى است. آيه شريفه دلالت بزرگى است بر جهالت و کفران ايشان بعد از ديدن آيات مترادفه و معجزات باهره، که توهّم نمودند جواز عبادت غير خدا را و عدم تعقل اينکه مجعول و مصنوع، قابل الوهيت نيست، و اگر زعم تقرب به سبب آنان باشد، اين هم خارج از مقام تجويز عقل است؛ زيرا جماد دانى مصور به دست انسانى، چگونه شفيع و موجب تقرب عالى گردد در ساحت قدس ربوبى.
قالَ إِنَّکُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ: موسى عليه السّلام در جواب آنها فرمود: بدرستى که شما قومى هستيد تجاهل مى‌کنيد عظمت پروردگار خود را، و اگر بشناسيد ذات احديت را به آثار صفات و حق معرفت، هر آينه نگوئيد اين قول شنيع را.
ابن عباس گويد: تجاهل مى‌نمائيد نعم سبحانى را که نسبت به شما منظور
جلد 4 صفحه 184
فرموده.
در نهج‌البلاغه: قال له بعض اليهود ما دفنتم نبيّکم حتّى اختلفتم فيه! فقال عليه السّلام له: انّما اختلفنا عنه لا فيه و لکنّکم ما جفّت ارجلکم من البحر حتّى قلتم لنبيّکم اجعل لنا الها کما لهم الهة فقال انّکم قوم تجهلون: «1» بعض از يهود خدمت حضرت امير المؤمنين عليه السّلام عرض کرد: دفن ننموديد پيغمبر خود را تا اين که اختلاف کرديد در او. پس حضرت به او فرمود: ما اختلاف نموديم از او نه در او، يعنى در تفسير کلام پيغمبر خلاف کرديم نه در نبوت او؛ و لکن شما خشک نشد اقدام شما از دريا، پيغمبر خود را گفتيد: قرار ده براى ما خدائى مانند اصنام بت پرستان. موسى عليه السّلام فرمود: بدرستى که شما تجاهل مى‌کنيد و جاهليد عظمت پروردگار و صفات او را. يهودى بدين فرمايش گويا سنگى در دهن او انداختند.