تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ اتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ الَّذِي آتَيْناهُ آياتِنا فَانْسَلَخَ مِنْها فَأَتْبَعَهُ الشَّيْطانُ فَکانَ مِنَ الْغاوِينَ (175)
بعد از آن پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را امر فرمايد به ذکر قصه ديگر از اخبار بنى اسرائيل:
وَ اتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ الَّذِي آتَيْناهُ آياتِنا: و بخوان اى پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بر بنى اسرائيل يا قوم خود خبر کسى را که عطا فرموديم او را علم به کتب منزله، و کفران نمود به آن آيات، فَانْسَلَخَ مِنْها: پس بيرون آمد از آن آيات به سبب کفر و عناد، چنانچه مار از پوست بيرون آمد، يعنى به آن کافر شده اعراض نمود از آن آيات، فَأَتْبَعَهُ الشَّيْطانُ: پس لا حق و تابع او شد شيطان،
جلد 4 صفحه 239
فَکانَ مِنَ الْغاوِينَ: پس گشت آن عالم به آيات از گمراهان.
بقول اشهر: بلعم بن باعورا از کنعانيان و جباران، صحف ابراهيم عليه السّلام خوانده، اسم اعظم مى‌دانست، و بر دين موسى بود. در منهج از امام محمد باقر عليه السّلام مروى است که حق تعالى مثل زد براى کفار، بلعم باعور را که هواى نفس خود را بر زهد و صلاح اختيار نمود. و او از شهر بلغا و اسم پادشاه آن سالف.
واقعه بلعم: چون موسى عليه السّلام با لشگر عظيم عازم محاربه با جباران، به زمين کنعان وارد شد، اهل شهر نزد بلعم آمدند گفتند: تو مى‌دانى که موسى مردى با حدّت و با لشگرى بسيار آمده تا ما را بکشد و زنان ما را اسير و شهر را متصرف شود، و ما را مقاومت نيست، تو شخصى مستجاب الدعوه، بيرون آى و دعا کن تا خدا او را از ما دفع کند. گفت: واى بر شما، او پيغمبر و به امر خدا آمده، چگونه دعا کنم، اگر چنين کنم از دين بيرون روم. اصرار نموده، بلعم گفت: با خدا مشورت، اگر مأمور شدم دعا کنم. پس بطريقى که داشت مشورت و جواب نيامد مردم گفتند: چون اثر نهى نيامد، معلوم شود خدا راضى است، و الّا نهى مى‌فرمود. بلعم فريب خورد.
مروى است که در خواب به او گفتند: در حق بنى اسرائيل دعاى بد مکن، التفات ننموده بر حمار خود سوار، به بالاى کوهى برآمد، محيط بر لشگر موسى.
در اثناء راه حمار او خوابيد، او را بسيار زد تا بلند شد، قدرى راه رفته ثانيا خوابيد، و باز او را بسيار زد تا مرتبه سوم به قدرت کامله الهى حمار به زبان آمد گفت: واى بر تو اى بلعم، به کجا مى‌روى و چرا مى‌روى و چرا مى‌زنى، نبينى ملائکه بروى من زنند و نگذارند بروم، اين چه خيال است کرده‌اى و بوسوسه شيطان عازم شده‌اى بر پيغمبر خدا دعا کنى. اعتنا ننموده آنقدر او را زد تا تلف شد، و حق تعالى بدين جهت تخليه نموده، او را به حال خود گذاشت.
بالاى کوه بر آمد، خواست بر موسى و قوم او نفرين کند، زبانش برگشته دعا نمود. گفتند: اى بلعم، چرا چنين کردى، گفت: قصد من برعکس اين بود، فى الحال زبانش از دهانش بر آمده به سينه‌اش افتاد و گفت: من نگفتم دين و دنيا از دست من برود، چون محروم از آخرت شدم، صلاح آنکه مدعاى دنيوى را
جلد 4 صفحه 240
به فعل آرم. پس گفت: چاره آنست که زنان خود را به امتعه ميان بنى اسرائيل فرستاده اگر کسى ميل به آنها نمايد منع نکند. زنان را زينت با امتعه روانه لشگر، ميان زنان زنى در نهايت حسن و جمال. يکى از اکابر بنى اسرائيل نام او (زمرى) زن را دعوت، او قبول، دستش را گرفت نزد موسى آمد گفت: زنى با چنين جمال بر ما حرام است؟ موسى فرمود: حرام است ديدن او، چه جاى مباشرت او، دست از او بدار. گفت: و اللّه فرمان تو نبرم تا مطلوب حاصل نکنم.
دست او را گرفته به خيمه برده، خلوت نمود، سايرين بدين عمل قبيح مشغول شدند. حق تعالى عذاب طاعون را فرستاد، در يک ساعت هفتاد هزار نفر مردند.
فنحاس نام از بنى هارون، سپهسالار موسى و مردى با شکوه و قوى در آن موقع حاضر نبود، چون باز آمد واقعه را مطلع، با نيزه وارد خيمه «زمرى» و آن زن و مرد را بهم دوخته، به سر نيزه بلند، ميان لشگرگاه مى‌گردانيد و مى‌گفت: اللّهمّ هذا جزاء من يعصک: خدايا اينست جزاى کسى که تو را معصيت کند. حق تعالى طاعون را برطرف فرموده، و از اينجا است که يهود در عادت اين است در هر ذبيحه‌اى نصيبى به فرزندان فنحاس دهند. بنا به قولى اين مثلى است براى هر که از صراط مستقيم ايمان اعراض کند با وجود ظهور آيات داله بر حقيقت آن.