اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَو شِئنا لَرَفَعناه‌ُ بِها وَ لکِنَّه‌ُ أَخلَدَ إِلَي الأَرض‌ِ وَ اتَّبَع‌َ هَواه‌ُ فَمَثَلُه‌ُ کَمَثَل‌ِ الکَلب‌ِ إِن تَحمِل عَلَيه‌ِ يَلهَث أَو تَترُکه‌ُ يَلهَث ذلِک‌َ مَثَل‌ُ القَوم‌ِ الَّذِين‌َ کَذَّبُوا بِآياتِنا فَاقصُص‌ِ القَصَص‌َ لَعَلَّهُم يَتَفَکَّرُون‌َ (176)
و اگر ميخواستيم بلعم را بمقام رفيع بتوسط آياتي که باو داديم ميبرديم لکن او بدنيا علاقه‌مند شد و هواي نفس او را تابع خود کرد پس مثل او مثل کلب است اگر او را براني پارس ميکند و اگر هم او را واگذاري پارس ميکند اينست مثل قومي که تکذيب آيات ما را ميکنند پس اينکه قصّه‌ها و حکايات را براي
جلد 8 - صفحه 32
قوم بيان فرما باشد که بفکر بيابند.
وَ لَو شِئنا لَرَفَعناه‌ُ بِها تفضلات الهي پي در پي ببندگان خود ميرسد مشروط به اينکه بنده رو بخدا رود هر چه قربش بيشتر شود عنايات او بيشتر شامل حال بنده ميشود و موانعي ايجاد نکند که اگر ايجاد کرد ديگر مورد تفضل نيست، معناي و لو شئنا يعني اگر خواسته بوديم هر آينه او را يعني بلعم باعورا را هر آينه بآن آياتي که باو عنايت کرده بوديم درجه و مقامش را بالا ميبرديم يعني تا مادامي که با ما بود ما هم با او بوديم.
لکِنَّه‌ُ أَخلَدَ إِلَي الأَرض‌ِ که دنياپرست شد و علاقة بزخارف دنيا پيدا کرد که اينکه يکي از موانع است زيرا دنيا ضدّ آخرت است و وجود ضدّ مانع از وجود ضدّ آخر است وَ اتَّبَع‌َ هَواه‌ُ مانع ديگر است که متابعت هواي نفس باشد و او را خداي خود شمارد أَ فَرَأَيت‌َ مَن‌ِ اتَّخَذَ إِلهَه‌ُ هَواه‌ُ وَ أَضَلَّه‌ُ اللّه‌ُ عَلي عِلم‌ٍ الاية جاثيه آيه 22.
فَمَثَلُه‌ُ کَمَثَل‌ِ الکَلب‌ِ إِن تَحمِل عَلَيه‌ِ يَلهَث أَو تَترُکه‌ُ يَلهَث سگ با ساير حيوانات فرق دارد اگر او را براني و دور کني پارس ميکند و اگر بخود بگذاري باز پارس ميکند، دنياپرستان هم اگر خداوند بآنها مال و جاه و مقام دهد طغيان و سرکشي ميکند إِن‌َّ الإِنسان‌َ لَيَطغي أَن رَآه‌ُ استَغني علق آيه 7 و 8، و اگر بفقر و بلا و مرض و ذلت مبتلا شوند دست از دين برميدارند.
ذلِک‌َ مَثَل‌ُ القَوم‌ِ الَّذِين‌َ کَذَّبُوا بِآياتِنا کساني که ايمان بانبياء و قرآن و معجزات صادره از آنها و اوصياء آنها و مقدسات دين که همه آيات الهي هستند نميآورند و تمام آنها را تکذيب ميکنند اينست مثل آنها فَاقصُص‌ِ القَصَص‌َ قصه حکايات غريبه و عجيبه است و حکايات قرآن از آدم و ملائکه و شيطان و نوح و ابراهيم و لوط و شعيب و موسي و عيسي و قوم آنها و قضاياي مشرکين و پيغمبر و مسلمين
جلد 8 - صفحه 33
تمام از عجائب و غرائب است اينها را گوشزد امت نما لَعَلَّهُم يَتَفَکَّرُون‌َ اميد است بفکر بيفتند فکر ترتيب مقدمات و ادله و براهين است براي اخذ نتيجه، سبزواري ميگويد (الفکر حرکة الي المبادي و من مبادي الي المرادي) قصص سابقين دليل است بر اينکه اگر ما ايمان و عمل صالح داشته باشيم سعادتمند ميشويم و اگر کفر و فساد و عصيان داشته باشيم بشقاوت و بليات دچار ميشويم.