اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ اتل‌ُ عَلَيهِم نَبَأَ الَّذِي آتَيناه‌ُ آياتِنا فَانسَلَخ‌َ مِنها فَأَتبَعَه‌ُ الشَّيطان‌ُ فَکان‌َ مِن‌َ الغاوِين‌َ (175)
و تلاوت فرما بر آنها حکايت آن کسي که ما باو داديم آيات خود را پس بيرون رفت از آيات ما و جدا شد از آنها و شيطان او را تابع خود قرار داد پس بود از گمراهان.
در موضع اينکه شخص بين مفسرين از چهار جهت اختلاف است يکي در شخصيت او که کيست يکي در چه عهدي و چه زماني بوده يکي در آياتي که باو داده شده چه بوده يکي در وجه انسلاخ او از آن آيات و ما مکرر گفته‌ايم که مدرکي از براي اقوال اينکه مفسرين نداريم و آنچه ميگويند تفسير برأي است لذا ما آنچه در اخبار اهل بيت عصمت و طهارت داريم که عالم ببواطن قرآن هستند مدرک خود قرار ميدهيم و آنچه از ظواهر قرآن و نصوص آن بدست ميآوريم دليل خود ميشماريم چون ظواهر قرآن را حجة ميدانيم و اگر ظهوري بدست نياوريم و چيزي از اهل بيت نداشته باشيم علم به آنرا بخدا و اينکه خاندان محول ميکنيم و اگر چيزي در اينکه مورد بگوئيم بنحو احتمال مي‌گوييم نه بنحو تنجز، و اخباري که در اينکه باب داريم سه حديث است يکي از حضرت رضا عليه السّلام و يکي از حضرت صادق عليه السّلام و يکي از حضرت
جلد 8 - صفحه 30
باقر صلوات اللّه عليهم اجمعين، اما حديث منسوب بحضرت رضا عليه السّلام خلاصه مفادش اينست که نام او بلعم باعورا بوده و در عصر فرعون و موسي بود و اسم اعظم را ميدانست و مستجاب الدعوه بود سپس متمايل بفرعون شد و موقعي که فرعون در طلب موسي و قوم او ميرفت او را خواست که نفرين کند در حق موسي و قومش که حبس شوند تا فرعونيان آنها را دريابند او سوار حماره‌اي شد برود نفرين کند حماره حرکت نکرد و بزبان آمد و گفت ميخواهي بروي نفرين کني در حق پيغمبر خدا و قوم مؤمنين آن قدر حماره را زد تا کشته شد خداوند اسم اعظم را از لسان او منسلخ فرمود پس حضرت اينکه آيه را تلاوت فرمود سپس فرمود از بهائم داخل بهشت نميشوند مگر حماره بلعم و کلب اصحاب کهف و گرگي که سلطاني يک نفر از سرکردگان خود را روانه کرد براي اذيت بجماعتي از مؤمنين و اينکه سرکرده پسري داشت از نظرش غائب شد آن گرگ پسر او را پاره کرد آن سرکرده محزون شد خداوند براي اينکه آن را محزون کرد او را بهشت ميبرد و اما خبر منسوب بحضرت صادق عليه السّلام که اينکه مثل براي خالد بن وليد است که مثل بلعم باعورا است در عهد ابا بکر مالک بن نويره را کشت و زن او را تصرف کرد و قوم او را اسير کرد حتي عمر او را تهديد بقتل کرد.
و اما خبر منسوب بحضرت باقر عليه السّلام طبرسي نقل ميکند که اينکه مثل بلعم مثل هر کسي است که هواي خود را بر هدايت الهي مقدم دارد، و عياشي از آن حضرت روايت ميکند که مثل براي مغيرة بن شعبه است، باري بپردازيم بشرح آيه شريفه وَ اتل‌ُ عَلَيهِم بيان فرما بر همين اصحاب که متنبه شوند مثل بلعم باعورا را که از دين برنگرديد نبأ الذي نبأ خبر مهمي را گويند و از اينکه باب است که نبي را نبي گويند و الذي بلعم باعورا است آتَيناه‌ُ آياتِنا تعليم او کرديم اسم اعظم را فَانسَلَخ‌َ مِنها انسلاخ کندن چيزي است که چسبيده بچيز ديگر باشد
جلد 8 - صفحه 31
مثل پوست که ببدن چسبيده باشد و ريشه که باعماق زمين فرو رفته باشد و اينکه ملعون دست از ديانتي که داشت حتي داراي اسم اعظم بود بيرون رفت و مرتد شد و اسم اعظم از او گرفته شد فَأَتبَعَه‌ُ الشَّيطان‌ُ شيطان او را تابع خود قرار داد فَکان‌َ مِن‌َ الغاوِين‌َ غوايت ضلالت است که از روي حماقت و خريت باشد.
تنبيه- امثال بلعم در هر عصر و زماني بسيار بودند که ابتداء در دين محکم و استوار از روي واقعيت بودند نه از روي نفاق و تقلب سپس در کفر و ضلالت محکم و استوار شدند مثل زبير و جماعتي از اهل کوفه و هزارها ديگر و مثل باب حتي در عصر ما يکي از اوتاد که گفتند در حرم أمير المؤمنين عليه السّلام يک ساعت و نيم زيارت جامعه ميخواند و اشک از اطراف چشمش جاري بود عاقبت مسلک قمام را اختيار کرد و حقير با قمام تماس گرفتم عقائدش در حق ائمه [ع] و غيبت حضرت بقية اللّه [عج] و اينکه ظاهر ميشود تمام بود لکن ميگفت دوره غيبت زمان فطرت است و هيچ حکمي نيست و اينها را آخوندها درآوردند، و همچنين يکي از رفقاي حقير در حوضه درس مرحوم آيت اللّه نائيني در نجف جزو فضلاء بود و عاقبت سگباز شد و اعاذنا اللّه من سوء العاقبة.