تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
سوره الأعراف «7»: آيات 175 تا 178
وَ اتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ الَّذِي آتَيْناهُ آياتِنا فَانْسَلَخَ مِنْها فَأَتْبَعَهُ الشَّيْطانُ فَکانَ مِنَ الْغاوِينَ (175) وَ لَوْ شِئْنا لَرَفَعْناهُ بِها وَ لکِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَى الْأَرْضِ وَ اتَّبَعَ هَواهُ فَمَثَلُهُ کَمَثَلِ الْکَلْبِ إِنْ تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أَوْ تَتْرُکْهُ يَلْهَثْ ذلِکَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ کَذَّبُوا بِآياتِنا فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَکَّرُونَ (176) ساءَ مَثَلاً الْقَوْمُ الَّذِينَ کَذَّبُوا بِآياتِنا وَ أَنْفُسَهُمْ کانُوا يَظْلِمُونَ (177) مَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِي وَ مَنْ يُضْلِلْ فَأُولئِکَ هُمُ الْخاسِرُونَ (178)
ترجمه
و بخوان بر آنها خبر آنکه داديم باو آيتهاى خودمان را پس بيرون رفت از آنها و پيروى کرد او را شيطان پس بود از گمراهان
و اگر ميخواستيم هر آينه برترى ميداديم او را بآنها ولى او ميل کرد بسوى زمين و پيروى کرد دلخواه خود را پس مثل او مانند مثل سگ است که اگر حمله کنى بر او زبان از دهان در آورد و اگر واگذاريش زبان از دهان در آورد اين مثل گروهى است که تکذيب نمودند آيتهاى ما را پس نقل کن حکايت را باشد که آنها تفکّر نمايند
بدند در مثل گروهى که تکذيب نمودند آيتهاى ما را و بر خودهاشان بودند که ستم ميکردند
کسيرا که هدايت کند خدا او هدايت شده است و کسانيرا که گمراه کند پس آنگروه ايشانند زيانکاران.
تفسير
قمى ره فرموده نازل شده است در باره بلعم بن باعورا که از بنى اسرائيل بود
جلد 2 صفحه 494
و باو عطا شده بود علم بعضى از کتب سماوى و در مجمع از امام باقر (ع) نقل نموده که اصل در آن بلعم است ولى خداوند مثل زده است بآن براى هر کس که هواى نفس او را از راه هدايت باز دارد از اهل قبله و عيّاشى از آنحضرت نقل نموده که مثل مغيرة بن شعبه مثل بلعم است که باو تعليم شده بود اسم اعظم و در اين آيه از او خبر داده شده و قمى ره از حضرت رضا (ع) نقل نموده که عطا شده بود به بلعم بن باعورا اسم اعظم و بآن اسم دعا ميکرد و اجابت ميشد پس مايل شد بفرعون و چون او بطلب حضرت موسى بيرون آمد از بلعم خواهش نمود که دعا کند خدا آنحضرت را بحبس فرعون در آورد پس بلعم سوار الاغش شد که بطلب حضرت موسى بيرون رود آنحيوان از حرکت باز ماند و هر چه زد حرکت نکرد تا بامر خداوند بزبان آمد و گفت چرا مرا ميزنى ميخواهى من با تو بيايم تا نفرين کنى در باره پيغمبر خدا و پيروانش ولى او بقدرى آنحيوانرا زد که کشت و اسم اعظم از زبانش منسلخ شد و اين است مراد از فانسلخ منها در اين آيه و اينکه فرموده شيطان پيروى از او نمود و نفرموده او پيروى از شيطان کرد براى اين نکته است که او در بدو امر از علما و عبّاد بود شيطان مدتها تعقيب از او نمود تا او را بدام آورد ولى از اوّل نام او در دفتر الهى جزء گمراهان ثبت بود و اگر مشيّت الهى تعلّق گرفته بود برفعت مقام او ميرساند او را ببرکت آن آيات کتاب که ميدانست يا اسم اعظم بمقامات علماء ابرار ولى او ميل نمود بخلود در دنياى دنىّ و فراموش کرد دار باقى را و متابعت نمود از هواى نفس خود و امر فرعون و رضاى او را بر رضاى خداوند ترجيح داد پس مثل او و امثال او مثل سگ است که اگر متعرض او شوى و حمله کنى براى طرد و زجرش زبان خود را از دهن بيرون ميآورد و بشدّت نفس ميکشد و بانک ميکند و اگر آنرا بحال خود واگذارى باز اين کار را دارد اين قبيل اشخاص هم اگر بآنها علم و دانش عطا شود يا بموعظه و نصيحت از اعمال قبيحه منع و زجر شوند با آنکه بحال جهل باقى باشند و کسى متعرض آنها نشود بحالشان يکسان است خبث طينت و دنائت طبع و قصور همّت آنها نميگذارد در هيچ حال بسعادت و کرامت و اصل شوند و ضرر اعمالشان بخودشان عائد ميشود و معنى اضلال خداوند مکرر بيان شده است و قصص بفتح قاف بمعنى قصّد و قصص بکسر جمع آنست.
جلد 2 صفحه 495