تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
يَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفالِ قُلِ الْأَنْفالُ لِلَّهِ وَ الرَّسُولِ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ أَصْلِحُوا ذاتَ بَيْنِکُمْ وَ أَطِيعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ «1»
ترجمه
سؤال ميکنند تو را از انفال بگو انفال از آن خدا و پيغمبر است پس بپرهيزيد از خدا و اصلاح کنيد ما بين خودتان و اطاعت کنيد خدا و پيغمبرش را اگر هستيد گروندگان.
تفسير
نفل در لغت بمعنى زياده و عطيّه است و جمع آن انفال است و آن شرعا اموالى است که مخصوص به پيغمبر (ص) بوده و بعد از او مخصوص بامام (ع) است براى رياست الهيّه ايشان که از آن جمله است اراضى کفار که بتصرف مسلمانان در آمده بدون آنکه لشگرکشى براى تصرّف آنزمين نموده باشند خواه کفار از ترس فرار کرده باشند خواه باختيار واگذار نموده باشند که آنرا فى‌ء نيز ميگويند و از آن جمله است اراضى بائره که قابل استفاده نباشد مگر بآبادى و عمران خواه مالکى نداشته مانند بيابان يا داشته و بعد مخروبه شده و فعلا مالکش معلوم نيست و اين اراضى را موات گويند و نيز از آن جمله است سواحل درياها و شط هاورؤس کوهها و درّه‌ها و جنگل‌ها و اشياء نفيس غنائمى که از کفار بدست مسلمانان مى‌آيد در صورتى که جنگ با آنها باذن امام (ع) باشد و الّا تمام آن غنائم و معادنيکه صاحب معيّنى ندارد وارث کسيکه وارث ندارد اجمالا اموالى که معمولا سلاطين از آن خود ميدانند و تصرف آنها در زمان غيبت امام براى شيعيان مباح است با اذن نوّاب عام مسلّما و احکام آن در کتب فقهيّه ذکر شده است و رواياتش زياد است که مجال نقل آنها نيست خلاصه آنکه در صدر اسلام مسلمانان از پيغمبر (ص) سؤال نمودند از حکم اين اموال يا آنکه سؤال نمودند پاره از آنرا بآنها عطا فرمايد و اين آيه نازل شد که دلالت دارد بر آنکه اينها از مختصات آنحضرت است و مؤيّد احتمال دوّم که سؤال از اعطاء باشد نه حکم آنستکه در مجمع از ابن مسعود و حضرت سجّاد و امام باقر و امام صادق عليهم السلام نقل نموده که يسئلونک الانفال قرائت فرموده‌اند و نيز مؤيد اين معنى است امر بتقوى و اصلاح
جلد 2 صفحه 511
ذات البين و اطاعت خدا و پيغمبر و اشتراط ايمان بآنها که کاشف از آنستکه حضرات کاملا علاقه‌مند بتقسيم آنها بين خودشان بوده‌اند و اختلاف داخلى در کم و زيادش هم داشتند و خداوند مأيوسشان فرموده است و مادّه نزاع را از ميان برداشته و اختيار آنرا به پيغمبر (ص) و امام واگذار فرموده است و ذات در ذات بينکم اشاره بحقيقت و حال است يعنى از خدا بترسيد و طمع نکنيد در اموال مختصّه بخدا و پيغمبر و حقيقت و حال خودتان را اصلاح کنيد تا نزاع و خلاف از ميان شما رفع شود و در مقام اطاعت خدا و پيغمبر تسليم و بسهم خودتان از غنائم قانع باشيد که اين مقتضاى ايمان است.