تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
إِذْ يُغَشِّيکُمُ النُّعاسَ أَمَنَةً مِنْهُ وَ يُنَزِّلُ عَلَيْکُمْ مِنَ السَّماءِ ماءً لِيُطَهِّرَکُمْ بِهِ وَ يُذْهِبَ عَنْکُمْ رِجْزَ الشَّيْطانِ وَ لِيَرْبِطَ عَلى قُلُوبِکُمْ وَ يُثَبِّتَ بِهِ الْأَقْدامَ «11» إِذْ يُوحِي رَبُّکَ إِلَى الْمَلائِکَةِ أَنِّي مَعَکُمْ فَثَبِّتُوا الَّذِينَ آمَنُوا سَأُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ کَفَرُوا الرُّعْبَ فَاضْرِبُوا فَوْقَ الْأَعْناقِ وَ اضْرِبُوا مِنْهُمْ کُلَّ بَنانٍ «12»
جلد 2 صفحه 516
ترجمه
وقتى که فرو ميگرفت شما را خواب سبکى براى امنيّتى از او و نازل ميفرمود بر شما از آسمان آبرا تا پاک کند شما را بآن و ببرد از شما پليدى شيطان را و تا به بندد بر دلهاى شما اميد بخود را و ثابت کند بآن قدمها را
هنگاميکه وحى مى- کرد پروردگار تو بملائکه که من با شمايم پس ثابت قدم کنيد آنانرا که ايمان آوردند زود باشد بيندازم در دلهاى آنانکه کافر شدند ترس را پس بزنيد بر بالاى گردنها و بزنيد از ايشان هر يک از دستها و پاها را.
تفسير
شبى که فرداى آن جنگ بدر واقع شد دلهاى اهل ايمان بوعده نصرت الهى قوى گرديد و امنيّتى از جانب خداوند براى آنها حاصل شد لذا بخواب رفتند ولى دلشان بيدار بود و مراقب بودند که دشمن شبيخون نزند اتفاقا بيشترشان محتلم شدند و چاه بدر در تصرف کفار بود شيطان وسوسه نمود که شما جنب شديد و آب نداريد با حال جنابت چگونه جنگ مى‌کنيد و ظفر مى‌يابيد و اگر کشته شويد و با اينحال از دنيا برويد چگونه ببهشت ميرويد بعلاوه ممکن است از تشنگى هلاک شويد و قادر بر دفاع از دشمن نشويد لذا خداوند باران رحمت خود را بر آنها نازل فرمود که هم پاک شدند و هم پاکيزه و هم غسل نمودند و هم ذخيره کردند و هم از دلچرکينى که بواسطه وسوسه شيطان براى آنها از جهاد با اينحال روى داده بود بيرون آمدند و هم مطمئن بعنايت و لطف الهى نسبت بخودشان شدند بطوريکه گويا دلهاشان بريسمان محکم اميد و وثوق بخدا بسته شده و هم منزلگاهشان که زمين ريگزار بود و قدمهاشان در آن فرو ميرفت سخت و صلب شد و ثبات قدم صورى و معنوى در جنگ براى ايشان حاصل گشت و اين وقتى بود که خداوند بملائکه‌ئيکه براى نصرت آنها فرستاده بود وحى فرمود که من معين و ياور شما هستم ثابت قدم کنيد اهل ايمان را در جهاد با کفار بارائه دادن خودتان را بآنها و کمک نمودن با آنها در جهاد و بشارت بفتح و ظفر و نقل شده که صوت ملائکه را ميشنيدند که ميگفتند بشارت باد شما را بنصرت الهى و خداوند چنان رعبى از مسلمانان در دل کفار انداخته بود که با آنکه عدّه آنها تقريبا سه برابر عدّه مسلمانان بود و اسلحه و معدّات جنگيشان قابل مقايسه با اينها نبود جرئت سبقت
جلد 2 صفحه 517
بجنگ را نمى‌نمودند و مسلمانان را از جان گذشته تشخيص داده بودند و مايل بصلح بودند پيغمبر (ص) هم حاضر شد ولى أبو جهل جهالت کرد و مانع شد و خود و سايرين را بهلاکت انداخت و مأمور شدند ملائکه که با شمشيرهاشان بزنند از گردن ببالاى آنها را که حلقوم و سر باشد و قطع نمايند دستها و پاهاى آنها را چون مراد از بنان اطراف بدن است و گفته‌اند اين دستور بملائکه براى آن بود که بدانند چه قسم بايد با مسلمانان کمک نمايند و فرموده‌اند دو جمله مصدّره بکلمه اذ در اين دو آيه و جمله اذ تستغيثون در آيات سابقه سه بدل است از جمله و اذ يعدکم اللّه براى تعداد نعمت و بنظر حقير عطف است و در مقام تعداد حذف حرف عطف شايع است ولى هر يک را بمناسبت ميتوان بسابقش متعلق گرفت چنانچه بيان شد.