تفسیر روان جاوید

تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى) يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا لَقِيتُمُ الَّذِينَ کَفَرُوا زَحْفاً فَلا تُوَلُّوهُمُ الْأَدْبارَ «15» وَ مَنْ يُوَلِّهِمْ يَوْمَئِذٍ دُبُرَهُ إِلاَّ مُتَحَرِّفاً لِقِتالٍ أَوْ مُتَحَيِّزاً إِلى‌ فِئَةٍ فَقَدْ باءَ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ وَ مَأْواهُ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ «16» ترجمه‌ اى کسانيکه ايمان آورديد چون ملاقات نموديد آنانرا که کافر شدند زياد و متصل بيکديگر پس مگردانيد بر آنها پشتها را و هر کس بگرداند بر ايشان در جلد 2 صفحه 518 آنروز پشت خود را مگر کنار گيرنده باشد براى جنگ يا پناه جوينده باشد بسوى گروهى پس بتحقيق بازگشته است بغضبى از خداوند و جايگاه او دوزخ است و بد باز- گشت گاهى است. تفسير ملاقات با کفار تلاقى با آنها و رسيدن است و زحف نزديک شدن بيکديگر است کم کم گويا بواسطه کثرت نمى‌توانند بآزادى حرکت نمايند و مراد از پشت کردن فرار است که از معاصى کبيره شمرده شده است و در دو صورت مستثنى است يکى آنکه فرار مقدمه براى حمله باشد چون اين يکى از حيله‌هاى جنگى است که فرار مى‌کنند براى آنکه دشمن بى‌پروا از آنها تعقيب نمايد ناگاه حمله مى‌کنند و دشمن را مستأصل مينمايند ديگر آنکه فرار براى ملحق شدن بدسته ديگر از مسلمانان باشد تا بکمک آنها موفق بجهاد شوند و عياشى ره از حضرت کاظم (ع) صورت اول را نقل نموده که آن متحرّف است و متحيّز کسى است که عقب نشينى کند بسوى اصحاب خودش بدون هزيمت و فرموده کسيکه هزيمت کند تا خارج شود از صف اصحابش مشمول غضب الهى شده است و بنظر حقير صورت اول شامل است کرّ و فرّ جنگى را و ادبار براى اعانت دسته ديگر از مسلمانانرا و بدست آوردن مکان بهترى را براى جنگ بلکه ميتوان گفت اين قبيل پشت کردنها فرار از جنگ نيست لذا تجويز شده است و فرار مطلقا ممنوع است و مراد از روز وقت جنگ است اگر چه شب باشد و بايد عدّه دشمن زيادتر از دو برابر نباشد چنانچه در آيات بعد ذکر ميشود انشاء اللّه تعالى.