اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَلَم تَقتُلُوهُم وَ لکِن‌َّ اللّه‌َ قَتَلَهُم وَ ما رَمَيت‌َ إِذ رَمَيت‌َ وَ لکِن‌َّ اللّه‌َ رَمي وَ لِيُبلِي‌َ المُؤمِنِين‌َ مِنه‌ُ بَلاءً حَسَناً إِن‌َّ اللّه‌َ سَمِيع‌ٌ عَلِيم‌ٌ «17»
پس شما مؤمنين نکشتيد کفار را و لکن خداوند تبارک و تعالي آنها را کشت و اي رسول اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم تو رمي نکردي آنها را زماني که رمي کردي و لکن خداوند رمي فرمود و براي اينکه امتحان فرمود مؤمنين را از اينکه نصرت بامتحان نيکي محققا خداوند شنوا و دانا است.
مکرر گفته‌ايم که افعال اختياريه عباد نه جبر است و نه تفويض هم هستند بعبد است و هم مستند بخدا که تا مشيت حق موافقت نکند تأثيري ندارد لکن اينکه بحث نسبت بآثار عاديه است و تحت قدرت بشر است اما آثار غير عاديه مثل معجزات صادره از انبياء فعل الهيست و بشر بمنزله آلت و معدات است که خداوند بدست انبياء ايجاد ميکند مثل احياء موتي عيسي [ع] و ثعبان موسي [ع] و شق القمر محمّد صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و تخت بلقيس آصف بن برخيا و لين حديد داود و سير تخت سليمان و طي‌ّ الارض حضرت رضا عليه السّلام از مدينه ببغداد و حضرت جواد از مدينه بخراسان و امثال اينها و مقام از اينکه قبيل است لذا ميفرمايد فَلَم تَقتُلُوهُم شما مؤمنين بشمشير ميزديد لکن اصابه بآنها نميکرد لکن ميديديد سرها جدا، دستها مقطوع روي زمين ميافتاد وَ لکِن‌َّ اللّه‌َ قَتَلَهُم اثر شمشير شما نبود و همچنين پيغمبر اکرم قبضه تراب و حصي بامر الهي پاشيد بطرف کفار و همين منشأ حزيمت کفار شد و شکست خورده فرار کردند لذا ميفرمايد وَ ما رَمَيت‌َ إِذ رَمَيت‌َ شايد اصلا اصابه بانها نکرده و بر فرض اصابه يک قبضه بيک عدّه قليل اصابه ميکند نه باين جمعيت کثير و بر فرض اصابه منشأ فرار نميشود و فقط فرمايش آن حضرت که فرمود
(شاهت الوجوه)
تأثير در فرار ندارد خداوند آنها را بفرار و حزيمت انداخت وَ لکِن‌َّ اللّه‌َ رَمي و اينکه هم يک معجزه بسيار عظيمي بود وَ لِيُبلِي‌َ المُؤمِنِين‌َ مِنه‌ُ بلاء بمعني
جلد 8 - صفحه 91
اختبار و امتحان است اگر بنعم الهيه باشد بَلاءً حَسَناً است که بايد شکرگزار باشند و اگر بتألّمات دهر باشد بايد ايمان آنها اکمل شود إِن‌َّ اللّه‌َ سَمِيع‌ٌ تمام گفتار شما را ميشنود عليم افعال شما را ميداند.