اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِن تَستَفتِحُوا فَقَد جاءَکُم‌ُ الفَتح‌ُ وَ إِن تَنتَهُوا فَهُوَ خَيرٌ لَکُم وَ إِن تَعُودُوا نَعُد وَ لَن تُغنِي‌َ عَنکُم فِئَتُکُم شَيئاً وَ لَو کَثُرَت وَ أَن‌َّ اللّه‌َ مَع‌َ المُؤمِنِين‌َ «19»
اينکه آيه شريفه دو نحو ترجمه و تفسير شده يک نحو که نوع مفسرين گفتند اينکه خطاب ان تستفتحوا متوجه بمشرکين باشد و گفتند ابو جهل گفت پروردگارا دين ما دين قديم و دين محمّد حادث است و فتح و فيروزي را نصيب آن ديني که حق است بفرما خداوند فرمود آمد شما را فتح يعني دين محمّد صلّي اللّه عليه و آله و سلّم حق بود و فتح نصيب آن شد و اگر شما کفار منتهي شديد و متعرض مسلمين نشديد براي شما بهتر است و اگر باز اعاده کرديد و مبارزه نموديد ما هم اعاده ميکنيم و فتح را بدين حق دين محمّد ميدهيم و جمعيت شما و لو بسيار باشد خردلي شما را بي‌نياز نميکند و محققا خداوند با مؤمنين است و آنها را ياري ميفرمايد لکن اينکه ترجمه و تفسير بسيار اشتباه است و موجب توجه اشکالات زيادي است که در ذيل تفسير اشاره ميکنيم.
و اما نحوه دوم که مطابق با ظاهر آيه و خالي از اشکال است اينکه خطاب متوجه بمؤمنين مجاهدين است که اگر شما طلب فتح و فيروزي کرديد چنانچه پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم دعا نمود فتح و فيروزي براي شما آمد و اگر منتهي شديد در موقعي که خداوند نهي فرمود و رسول ابلاغ نمود که متعرض کفار نشويد شما هم متعرض نشديد براي شما بهتر است از زحمت جهاد نجات داريد و اگر عود کرديد و دستور جهاد آمد ما هم عود ميکنيم و فتح را نصيب شما ميکنيم و محققا خداوند در هر حالي حافظ و ناصر مؤمنين است چه در حال جهاد و چه در حال سکون و بکثرت و قلت عده مسلمين اعتماد نکنيد متوجه خدا باشيد.
شروع کنيم بتفسير:
جلد 8 - صفحه 93
إِن تَستَفتِحُوا دليل بر اينکه خطاب متوجه بمؤمنين است يکي آيه قبل ذلکم و اينکه آيه وصل بآن آيه است. 2- اينکه پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم دعاء کرد چنانچه گذشت. 3- جمله فَقَد جاءَکُم‌ُ الفَتح‌ُ کلمه کم، فتح براي مؤمنين آمد نه بر کفار. 4- ابو جهل اگر بطلان دين خود را ميدانست و حق را براي دين محمّد معتقد بود و از روي عناد و عصبيت با پيغمبر [ص] جنگ ميکرد چنانچه مشرکين را تشجيع ميکرد براي قتال همچه دعائي نميکرد و ظاهر هم همين است زيرا آن همه معجزات که در مکه مشاهده کرده بودند و اينکه همه سور قرآنيه که در مکه نازل شده بود و آنها افصح عرب بودند حق بر آنها مکشوف شده بود و اگر حق را با اصنام خود و شرک ميدانست بر فرض دعا کند براي فتح مشرکين ميکند و نيامد آنها را فتح و اگر شاک بود و حقيقة احد طرفين را نميدانست البته کنار ميرفت و انتظار ميکشيد تا فتح نصيب کدام طرف ميشود.
وَ إِن تَنتَهُوا فَهُوَ خَيرٌ لَکُم انتهاء قبولي نهي و مراد نهي از جهاد است و اينکه دو قسم است يکي در موضوع جهاد مراعات شرائط مقرره در کتب فقهيه در کتب جهاد نمائيد که اگر کفار فرار کردند يا القاء سلاح نمودند يا طلب امان کردند يا تسليم شدند ديگر با آنها مقاتله نکنند يا پناه بحرم آوردند و ساير شرائط ديگر و در غير مورد جهاد اگر معاهده و قرار داد بين آنها و مسلمين شد يا اهل کتاب قبول جزيه کردند يا پناه بمسلمي آوردند و امثال اينها نبايد ديگر با آنها جهاد کرد وَ إِن تَعُودُوا نَعُد يعني اگر باز امر بجهاد رسيد و تکليف بآن شد نترسيد و قيام و اقدام کنيد ما هم ياري و نصرت خود را براي شما اعاده ميدهيم و در هر حال ما حافظ و ناصر شما هستيم.
لَن تُغنِي‌َ عَنکُم فِئَتُکُم شَيئاً وَ لَو کَثُرَت انتظار زيادتي عدّه و عدّه نداشته باشيد در ياري خدا کمي و زيادتي تأثير ندارد وَ أَن‌َّ اللّه‌َ مَع‌َ المُؤمِنِين‌َ در هر حال
جلد 8 - صفحه 94
حال خداوند با مؤمنين است خدا با شما باشد همه چيز داريد کفار که خداوند بر آنها است هيچ ندارند هيچ قدرتي مقابل قدرت الهي تأثير ندارد.