اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا أَطِيعُوا اللّه‌َ وَ رَسُولَه‌ُ وَ لا تَوَلَّوا عَنه‌ُ وَ أَنتُم تَسمَعُون‌َ «20»
اي کساني که ايمان آورده‌ايد اطاعت کنيد پروردگار را و رسول او را و اعراض نکنيد از رسول و حال آنکه ميشنويد.
در مقام خود مکرر اشاره شده که وجوب اطاعت و حرمت اعراض عقلي است و امر و نهي شرعي ارشادي است و اعمال مولوية در آن نشده و حکم عقل منوط بشرائط تکليف است و شرائط عامه تکليف چهار است: بلوغ و عقل شرط اصل تکليف است، صبي و مجنون اصلا تکليف بر آنها ثابت نيست و قدرت که شرط حسن الخطاب است زيرا خطاب بعاجز غير مقدور و قبيح است. و علم شرط تنجز تکليف است و الّا تکليف مشترک بين عالم و جاهل است و آيه شريفه راجع باين موضوع است يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا اشکال- وجوب اطاعت بر عامه مکلفين است از جن و انس، مؤمن و کافر پس چرا خطاب بخصوص مؤمنين است.
جواب- کفار نظر به اينکه اصلا رسول را برسالت معتقد نيستند و احکامي که آورده از جانب خدا نميدانند خطابات قرآني در آنها تاثير ندارد فقط مؤمنين که قرآن را از جانب خدا ميدانند و رسول را برسالت ميشناسند بآنها خطاب ميفرمايد أَطِيعُوا اللّه‌َ وَ رَسُولَه‌ُ سؤال- اطاعت رسول عين اطاعت خدا است وجه عطف چيست جواب- آنچه رسول از احکام و تکاليف از واجب و حرام وضع و تکليف عقائد و اخلاق و افعال و اعمال بيان فرموده از جانب خدا است و اطاعت او است
جلد 8 - صفحه 95
و آنچه بر حسب ولايت کليه ثابته بنص آيه شريفه النَّبِي‌ُّ أَولي بِالمُؤمِنِين‌َ مِن أَنفُسِهِم احزاب آيه 26، است از تصرف در جان و مال و حکومت بين النّاس اطاعت رسول است وَ لا تَوَلَّوا عَنه‌ُ و اعراض از او نکنيد و مخالفت ننمائيد وَ أَنتُم تَسمَعُون‌َ اشاره به اينکه تا ابلاغ بشما نشده و نشنيده‌ايد يعني علم براي شما حاصل نشده معذوريد در ترک اطاعت و تکليف بر شما منجز نيست لکن پس از علم و تنجز تکليف بايد اطاعت کنيد و مخالفت نکنيد تنبيه- اينکه موضوع قبل از صدور احکام است و اما بعد از صدور و علم اجمالي که در هر واقعه حکمي صادر شده جهل بآن عذر نيست بايد بمقدار ميسور فحص کرد و تحصيل علم نمود يا از طريق اجتهاد و يا از طريق تقليد و اگر بدست نيامد مجتهد ميتواند اجراء برائت کند و اما مقلد بايد احتياط کند مگر آنکه مجتهدش فتوي ببراءت دهد.