«فتنه»، به معناى شرک، کفر، بلا و آزمايش، شکنجه و عذاب است و در اين آيه به معناى بلا و مصيبت‌هاى اجتماعى است. «1»
در آيه‌ى قبل، دستور اطاعت از پيامبر صلى الله عليه و آله بود، اينجا پرهيز از فتنه. پس معلوم مى‌شود که يکى از مصاديق فتنه، عدم اطاعت از پيامبر است و مفهوم اين آيه، با آيه‌ى «وَ اعْتَصِمُوا
«1». تفسير نمونه.
جلد 3 - صفحه 297
بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً وَ لا تَفَرَّقُوا» «1» يکسان است. «2»
مصداق ديگر فتنه، فساد و فحشا مى‌باشد که باعث فروپاشى يک نظام مى‌شود و آسيب آن عمومى و فراگير است. مثل فساد حکّام بنى‌اميّه که چون ولايت پيشواى حقّ را کنار زدند، مسلمانان را قرن‌ها به ذلّت کشاندند.
سکوت و ترک امر به معروف و نهى از منکر، باعث فتنه و فراگيرشدن عذاب است، چنانکه پيامبر فرمودند: «خداوند هرگز تمام مردم را به خاطر گناه بعضى از آنان مجازات نمى‌کند، مگر زمانى که منکرات در ميان آنان آشکار گردد و ديگران در حالى که توان انکار و برخورد با آن را داشته باشند، سکوت کنند که اگر چنين شد، خداوند همه‌ى آنان (خاصّ و عام) را عذاب مى‌کند». «3» چنانکه حضرت على عليه السلام فرمودند: «اگر گناهى پنهانى انجام گيرد، خداوند عموم مردم را عذاب نمى‌کند، امّا اگر گروهى منکراتى را آشکارا انجام دهند و مردم آنان را سرزنش نکنند، هر دو گروه مستوجب عقوبت مى‌شوند». «4»
معناى پرهيز از اعمالى که باعث فتنه شده ودر همه تأثير مى‌گذارد، عزلت وکناره‌گيرى از مسائل نيست، بلکه هوشيارى و توجّه انسان را مى‌رساند. حضرت على عليه السلام مى‌فرمايد: «در فتنه‌ها مثل بچّه شترى باشيد که نه از شما بار بکشند و نه شما را بدوشند و نه از شما بهره‌بردارى کنند. «کن فى الفتنة کابن الّبون، لاظهر فيرکب و لاضرع فيحلب» «5»
هنگام نزول اين آيه، پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله فرمود: «هرکس پس از من در جانشينى على عليه السلام ظلم کند، «فکانّما جحد نبوّتى و نبوة الانبياء قبلى» گويا رسالت من و نبوّت پيامبران پيشين را انکار کرده است». «6»