اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا لا تَخُونُوا اللّه‌َ وَ الرَّسُول‌َ وَ تَخُونُوا أَماناتِکُم وَ أَنتُم تَعلَمُون‌َ «27»
اي کساني که ايمان آورديد با خدا و رسول خيانت نکنيد و در امانات خود هم خيانت نکنيد و حال آنکه شما ميدانيد.
در مجمع از حضرت باقر و حضرت صادق عليهما السلام در شأن نزول اينکه آيه روايت کرده مرسلا که در مورد ابي لبابه إبن عبد المنذر انصاري است راجع بطايفه يهود بني قريظه که پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم بيست و يک شب آنها را محاصره کرده بود اينها تقاضا کردند که با آنها همان معامله که با بني نضير فرموده بکند اجازه دهد اينها بروند باذرعات و اريحا از بلاد شام حضرت حاضر شدند بحکميت سعد بن معاذ اينها با ابي لبابه که جزو مؤمنين بود لکن عيال و اولاد و اموالش در ميان
جلد 8 - صفحه 104
بني قريظه بود مشورت کردند که راضي شوند بحکميت سعد بن معاذ او بدست خود اشاره بگردن نمود که اگر راضي شويد بحکميت او حکم ميکند که تمام شما را سر ببرند اينکه آيه نازل شد ابي لبابه از اينکه اشاره نادم شد و هفت روز اعتصاب اکل و شرب نمود خداوند توبه او را قبول فرمود سپس از حضرت سؤال کرد که من تمام اموال خود را براي کفاره اينکه خيانت صدقه دهم حضرت فرمودند ثلث آن کافي است و همين حديث را از کلبي و زهري نيز نقل کرده و از عطاء از جابر بن عبد اللّه انصاري نقل کرده که گفت ابو سفيان از مکه خارج شد جبرئيل به پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم خبر داد حضرت با اصحاب بطرف او حرکت فرمود مخفيانه يک نفر از منافقين نوشت براي ابي سفيان خبر خروج حضرت را اينکه آيه در مورد او نازل شد، و از سدي نقل کرده که بعضي بعض اسرار را از پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم ميشنيدند و افشاء ميکردند و بمشرکين ميرسيد.
ما مکرر گفته‌ايم که مورد مخصص نيست و منافي با عموم آيه نيست لذا مي‌گوييم يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا خطاب بجميع افراد مؤمنين است تا دامنه قيامت لا تَخُونُوا اللّه‌َ وَ الرَّسُول‌َ خيانت ضد امانت است خائن و امين ضدّين هستند و متقابلين و خيانت با خدا اينست که احکام الهيه را فرا بگيرند و اخذ کنند و بر خلاف آن عمل کنند واجبات الهيه را ترک کنند، محرمات او را مرتکب شوند قرآن او را بر طبقش عمل نکنند، و خيانت رسول اينست که اسرار او را فاش کنند و وعده‌هايي که با او مواعده کردند و قراردادهايي که با او قرارداد کردند تخلف کنند وَ تَخُونُوا أَماناتِکُم کلمه تخونوا مجزوم است عطف به تخونوا اللّه است مدخول لا است يعني و لا تخونوا اماناتکم يعني بامانت يک ديگر خيانت نکنيد چه امانت مالي باشد که مالي بدست شما سپرده شده يا امانت حقّي باشد که کسي حقّي بمال شما پيدا کرده مثل سادات و امام عليه السّلام حق خمس و فقراء حق زکاة
جلد 8 - صفحه 105
و واجب النفقة حق نفقه و امثال آنها مثل حق قصاص و حق ديه و حق کفارات يا امانت عرضي مثل اينکه عيال و بستگان آن بدست شما سپرده شده يا امانت کلامي که اسرار از آنها نزد شما سپرده شده فاش نکنيد وَ أَنتُم تَعلَمُون‌َ از اينکه جمله استفاده ميشود که اگر از روي جهل يعني جهل بموضوع نه جهل بحکم تصرف نمود فعل حرامي نکرده لکن جنبه حق الناسي آن محفوظ است مثلا مالي را تصور کرده که ملک خود است يا مأذون از قبل مالک است تصرف نمود بعد کشف شد از غير است يا زني را خيال کرد حليله خود است بعد کشف شد اجنبيه بوده يا شخصي را توهم کرد مهدور الدم است سپس معلوم شد محقون الدم بوده و امثال اينها پس حرمت دائر مدار علم بموضوع است و در مورد شک بايد احتياط کرد که گفتند شک در موضوع حرام مجراي برائت است مگر در اموال و اعراض و نفوس که واجب است احتياط کرد