اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ اذکُرُوا إِذ أَنتُم قَلِيل‌ٌ مُستَضعَفُون‌َ فِي الأَرض‌ِ تَخافُون‌َ أَن يَتَخَطَّفَکُم‌ُ النّاس‌ُ فَآواکُم وَ أَيَّدَکُم بِنَصرِه‌ِ وَ رَزَقَکُم مِن‌َ الطَّيِّبات‌ِ لَعَلَّکُم تَشکُرُون‌َ «26»
و ياد کنيد اي گروه مؤمنين زماني را که عدّه شما قليل بود و شما را ضعيف ميشمردند در روي زمين و ميترسيديد به اينکه بغتة کفارگير شويد و شما را دستگير کنند خداوند شما را جاي‌گير کرد و تأييد فرمود شما را بنصرت خود و روزي داد شما را از چيزهاي پاکيزه باشد که شما شکرگزار اينکه نعمت بزرگ باشيد.
جلد 8 - صفحه 102
بعضي توهم کردند از مفسرين که اينکه آيه اشاره بدوره قبل از اسلام بوده راجع بانصار در مدينه و بعضي گفتند راجع بمهاجرين قبل از تشرف باسلام لکن اينکه هر دو احتمال خلاف ظاهر بلکه نص آيه شريفه است زيرا قبل از اسلام نه مهاجرين و نه انصار قليل و مستضعف بودند و نه خوف از کفار داشتند زيرا با آنها در مسلک موافق بودند تمام کافر و مشرک بودند بلي اختلاف قبائلي و جنگ و جدال بين آنها بود اينکه آيه اشاره باوائل اسلام است و اواخر آن و راجع بجميع مؤمنين از مهاجرين و انصار.
اما مهاجرين قبل از هجرت حضرت رسالت در مکه معظمه در شکنجه مشرکين بودند که بعضي هجرت بحبشه و بعضي بيمن و طائف و بعضي در شعب ابي طالب و دائما مورد اذيت مشرکين بودند. و اما انصار پس از هجرت رسول اللّه اوائل هجرت بفقر و فاقه و قحطي گرفتار يهود عنود بودند لذا ميفرمايد وَ اذکُرُوا إِذ أَنتُم قَلِيل‌ٌ که عدّه مؤمنين چه مهاجرين و چه انصار بسيار کم بودند مُستَضعَفُون‌َ فِي الأَرض‌ِ کفار و مشرکين بر آنها مسلط بودند مثل بني اسرائيل در ايادي فرعونيان و تمام بفقر و تنگدستي گرفتار. اما مهاجرين که اصلا پس از هجرت منزل و خانه نداشتند بعضي بخانه انصار و بعضي اصحاب صفه در مسجد، و اما انصار بقحطي و نيستي که حتي بچند دانه خرما و چند لقمه نان جو بسر ميبردند و هر زمان خبر بآنها ميرسيد که کفار و مشرکين در مقام حمله بمدينه و نابود کردن مسلمين هستند که تَخافُون‌َ أَن يَتَخَطَّفَکُم‌ُ النّاس‌ُ و کفار مدينه از يهود و ساير طبقات اينها هم انتظار داشتند که پس از حمله مشرکين با آنها همدست شوند و اساس اسلام را منهدم کنند فَآواکُم در اواخر بعثت تمام ثروتمند شدند و منازلي تحصيل کردند و از غنائم دار الحرب استفاده زيادي کردند حتي آنکه اهل ذمه حاضر بجزيه دادن شدند و همان مشرکيني که از آنها خوف داشتند بغلامي و کنيزي
جلد 8 - صفحه 103
آنها درآمدند و حاضر بفديه شدند تا آزاد شدند حتي بسياري بالطوع و الرغبة آمدند و املاک خود را تقديم کردند که جزو انفال شد و بسياري مراکز خود را تخليه کردند بدون جنگ که مفتوح العنوه باشد و عدّه مسلمين زياد شدند که در سوره نصر خداوند ميفرمايد بِسم‌ِ اللّه‌ِ الرَّحمن‌ِ الرَّحِيم‌ِ إِذا جاءَ نَصرُ اللّه‌ِ وَ الفَتح‌ُ وَ رَأَيت‌َ النّاس‌َ يَدخُلُون‌َ فِي دِين‌ِ اللّه‌ِ أَفواجاً و خداوند رعبي در قلوب مشرکين انداخت تا آنجا که پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم کاغذ دعوت بدين اسلام بر خسرو پادشاه ايران و قيصر سلطان روم و نصاراي نجران فرستاد ديگر چه نحو وَ أَيَّدَکُم بِنَصرِه‌ِ باشد و فراواني نعمت بر آنها از هر جهت فراهم شد وَ رَزَقَکُم مِن‌َ الطَّيِّبات‌ِ با اينکه همه لطف و عنايت بايد البته قدرداني کنيد و شکرگزار نعمتهاي الهي باشيد که گفتيم لَعَلَّکُم تَشکُرُون‌َ براي تراخي نيست بلکه بمعني ينبغي است يعني بايد و سزاوار است که شکرگزار باشيد.