تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ اعْلَمُوا أَنَّما أَمْوالُکُمْ وَ أَوْلادُکُمْ فِتْنَةٌ وَ أَنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ «28»
وَ اعْلَمُوا أَنَّما أَمْوالُکُمْ وَ أَوْلادُکُمْ فِتْنَةٌ: و بدانيداى مؤمنان حقا و يقينا اينست و جز اين نيست که مالهاى شما و اولادان شما محنتى‌اند از خداى تعالى که بدان شما را آزمايش فرمايد. پس بايد که حب آنها سبب نشود بر خيانت و موجب اثم و عقاب شما نگردد و مانند ابو لبابه. احمد انطاکى گويد: حق تعالى مال و فرزند را فتنه فرمود تا از فتنه به يک سو شويم، و ما پيوسته آن فتنه را زياده
«1» اصول کافى، جلد 2، کتاب الايمان و الکفر، صفحه 4، 1، حديث 2.
جلد 4 صفحه 328
مى‌کنيم.
جوان و پير که در بند مال و فرزندند
نه عاقلند، که طفلان ناخردمندند
وَ أَنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ: و بتحقيق خداى تعالى نزد او است اجرى بزرگ، پس بطلبيد، و بطلب آن سعى نمائيد که ثواب جزيل و اجر جميل است، و زنهار به مال و فرزند مفتون نشوى که سبب آزمايش و اختبار است.
تنبيه: حق تعالى در اين آيه شريفه بيان فرمايد که: من، اختبار خلقان فرمايم به مال و اولاد، تا متبيّن گردد آنکه راضى به قسم او است. و اين اختبار نه براى عدم علم او باشد، نعوذ باللّه، بلکه براى تعلق علم به معلوم، و کشف و تبين و ثبوت نزد مکلف و اتمام حجت است، و الّا ذات احديت علام الغيوب احاطه علميه دارد به تمام موجودات از ذره تا درّه و از ثرى تا ثريا و هيچ چيز از علم ازلى معزوب نيست، و لکن به جهت آنست که تا ظاهر شود افعالى که به آن مستحق ثواب و عقاب گردند. به اين معنى اشاره است فرمايش حضرت امير المؤمنين عليه السّلام در نهج البلاغه:
لا يقولنّ احدکم: اللّهمّ انّى اعوذ بک من الفتنة لأنّه ليس احد الّا و هو مشتمل على فتنة، و لکن من استعاذ فليستعذ من مضلات الفتن فانّ اللّه يقول:
«و اعلموا انّما اموالکم و اولادکم فتنة» و معنى ذلک انّه سبحانه يختبرهم فى الاموال و الاولاد ليتبيّن السّاخط لرزقه و الرّاضى بقسمه، و ان کان سبحانه اعلم بهم من انفسهم و لکن لتظهر الافعال الّتى بها يستحقّ الثّواب و العقاب، لأنّ بعضهم يحبّ الدّکور و بکره الاناث و بعضهم يحبّ تثمير المال و يکره انثلام الحال. «1» بايد نگويد هيچکس از شما که خدايا پناه مى‌برم به تو از فتنه، زيرا هيچکس نيست مگر آنکه مشتمل باشد بر فتنه و بليه، و لکن مستعاذ بايد استعاذه نمايد از فتن مضلّه. چه حق تعالى فرمايد: «محقق دانيد و يقين کنيد که اموال و اولاد شما فتنه است».، بعد بيان فرمايد در معنى آن که خداوند سبحان آزمايش
«1» نهج البلاغه، حکمت 93.
جلد 4 صفحه 329
فرمايد ايشان را در اموال و اولاد تا مبين شود کسى که ساخط است به روزى او، و آنکه راضى باشد به قسمت او، و اگرچه حضرت سبحان عالم است به ايشان از نفوس آنان، و لکن براى آنست که ظاهر شود افعالى که به آن مستحق شوند ثواب و عقاب را، زيرا بعضى دوست دارند پسر را و کراهت دارند دختر را، و بعضى دوست دارند زيادتى مال را و کراهت دارند نقصان حال را.