تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَخُونُوا اللَّهَ وَ الرَّسُولَ وَ تَخُونُوا أَماناتِکُمْ وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ «27»
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا: اى کسانى که ايمان آورديد، لا تَخُونُوا اللَّهَ وَ الرَّسُولَ: خيانت مکنيد با خدا و رسول در اظهار اسرار.
در منهج- از ابى جعفر و ابى عبد اللّه عليهما السلام مروى است: پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم حصن يهودان بنى قريظه را بيست و يک روز محاصره
«1» مجمع البيان، جلد دوّم، صفحه 535.
جلد 4 صفحه 326
نمودند. آنها ملجأ شده طلب صلح کردند، مانند بنى نضير محل خود را واگذاشته به شام روند. رسول اکرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود: بر حکم سعد معاذ فرود آئيد تا آنچه رأى ما قرار گيرد چنان نمائيم. عرض کردند: ابو لبابه را نزد ما بفرست تا با او مشورت کنيم. حضرت او را فرستاد گفتند: حکم سعد معاذ را چه گوئى، اطاعت کنيم يا نه؟ او با انگشت، اشاره به حلق خود نمود، يعنى همه شما را خواهد کشت. آيه شريفه نازل شد.
ابو لبابه گويد: هنوز آيه را نشنيده، دانستم با خدا و رسول خيانت کردم.
پشيمان و غمگين و مضطرب شدم. راوى گويد: ابو لبابه بيامد و خود را به ستون مسجد بست، قسم خورد که طعام و آب نخورم تا بميرم، يا خداى تعالى توبه مرا قبول فرمايد. هفت شبانه روز بدين منوال بود، تا بيهوش بيفتاد. خداى تعالى توبه او را قبول فرمود، به هوش آمده، او را بشارت دادند گفت: و اللّه خود را باز نکنم تا پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به دست مبارک مرا باز فرمايد. حضرت او را باز نمود. ابو لبابه گفت: تماميت توبه من آنست که تمام زمين و منزل خود را صرف فقرا کنم. حضرت فرمود: ثلثى از مال تصدق نما تا کفاره گناهان تو شود. «1» قولى ديگر- مراد امانت دين خدا يعنى اسلام که به امانت به شما داده در او خيانت مکنيد به ترک اوامر و نواهى تا آن را به همان وجه که به شما سپرده به او برگردانيد. يا خيانت منمائيد با خداى تعالى در تعطيل فريضه و با رسول در تقصير سنت و غلول مکنيد در غنايم دار الحرب. يا ترک نفاق کنيد و به صدق تمام تصديق نمائيد.
وَ تَخُونُوا أَماناتِکُمْ: و خيانت مکنيد در امانتها که ميان يکديگر داريد، وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ: و حال آنکه شما مى‌دانيد که و بال خيانت بسيار است. يا مى‌شناسيد که ضبط امانت بر شما واجب است، چه شما عقلاى روزگار و حسن و قبح را امتياز مى‌دهيد.
فى الکافى- باسناده فى حديث موثق عن ابى عبد اللّه عليه السّلام: قال: لا
«1» مدرک پيشين.
جلد 4 صفحه 327
تغترّوا بصلوتهم و لا بصيامهم، فانّ الرّجل ربّما لهج بالصّلوة و الصّوم حتّى لو ترکه استوحش و لکن اختبروهم عند صدق الحديث و اداء الامانة. «1» شيخ ابو الفتوح رازى- در تفسير خود روايت نموده قال النّبىّ صلّى اللّه عليه و آله و سلّم اداء الامانة الى من ائتمنک و لا تخن من خانک.
در کافى از حضرت صادق عليه السّلام مروى است که فرمود: فريب نخوريد به نماز و روزه ايشان، پس بدرستى که چه بسا مرد مداومت دارد به نماز و روزه، حتى اگر ترک کند استيحاش دارد، و لکن امتحان نمائيد آنها را نزد صدق حديث و اداء امانت.
بيان: علامه مجلسى قدس اللّه سره فرمايد: حاصل حديث آنکه: کثرت نماز و روزه از چيزهائى نيست که آزمايش شود به آن صلاح و خوف مردم از خداى تعالى، زيرا اينها از افعال ظاهره‌اى است که شخص لا بد باشد از بجا آوردن آن، يا به جهت خوف يا طمع يا ريا، خصوصا متلبّسين به صلاح که براى اغراض دنيويه مداومت نمايند بدون اخلاص؛ به خلاف صدق و امانت که از امور خفيه و ظهور خلاف اين دو بر مردم نادر، و دواعى دنيوى بر ترک کثير است، پس امتحان نمائيد به اين دو، زيرا فاعل اين دو غالبا از اهل صلاح و خائف باشد ذات احديت حق را.