با توجّه به اينکه در آيهى بعد، کفّار مکّه به عذاب تهديد شدهاند، معلوم مىشود که منظور از نفى عذاب در اين آيه، برداشته شدن عذاب عمومى از مسلمانان به برکت وجود شخص پيامبر صلى الله عليه و آله است، مثل عذابهاى اقوام پيشين، وگرنه اشخاصى در موارد خاصّى گرفتار عذاب الهى شدهاند. مانند: نعمانبن حارث در آيهى قبل.
در احاديث آمده است که خداوند به خاطر وجود برخى افراد پاک و علماى ربّانى، سختى و عذاب را از ديگران برمىدارد. چنانکه در ماجراى قلع و قمع قوم لوط، حضرت ابراهيم به فرشتگان مأمور عذاب گفت: «إِنَّ فِيها لُوطاً» يعنى آيا با وجود يک مرد خدايى در منطقه، آنجا را نابود مىسازيد؟! فرشتگان گفتند: ما مىدانيم که لوط در آنجاست و به او دستور داديم تا از آنجا خارج شود. «1»
يا حضرت على عليه السلام پس از رحلت پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «يکى از دو امان از ميان ما رفت، أمان ديگر را که استغفار است حفظ کنيد». «2»
و يا در روايت مىخوانيم امام رضا عليه السلام به زکريا ابن آدم فرمود: «در شهر قم بمان! که خداوند همان گونه که به واسطهى امام کاظم عليه السلام بلا و عذاب را از اهل بغداد برداشت، به واسطهى
«1». عنکبوت، 31- 32.
«2». نهجالبلاغه، حکمت 88.
جلد 3 - صفحه 311
وجود تو نيز بلا را از آن شهر دور مىکند». «1»
پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله فرمودند: «مرگ و زندگى من براى شما خير است؛ در زمان حياتم خداوند عذاب را از شما بر مىدارد و پس از مرگم نيز با عرضهى اعمالتان به من، با استغفار و طلب بخشش من، مشمول خير مىشويد. «امّا فى مماتى فتعرض علىّ اعمالکم فاستغفر لکم» «2»
نافرمانى و انجام بعضى گناهان، از اسباب نزول بلا و عذاب الهى است، و راه جبران آن توبه و استغفار است. «وَ ما کانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ» چنانکه در دعاى کميل مىخوانيم: «اللّهم اغفر لى الذنوب الّتى تنزل البلاء» وهمان گونه که خداوند در آيهاى ديگر مىفرمايد: «وَ ما کانَ رَبُّکَ لِيُهْلِکَ الْقُرى بِظُلْمٍ وَ أَهْلُها مُصْلِحُونَ» «3» تا وقتى که مردم اهل صلاح و اصلاح باشند، خداوند آنان را هلاک نمىکند.