تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا لَقِيتُمْ فِئَةً فَاثْبُتُوا وَ اذْکُرُوا اللَّهَ کَثِيراً لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ (45) وَ أَطِيعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لا تَنازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَ تَذْهَبَ رِيحُکُمْ وَ اصْبِرُوا إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ (46) وَ لا تَکُونُوا کَالَّذِينَ خَرَجُوا مِنْ دِيارِهِمْ بَطَراً وَ رِئاءَ النَّاسِ وَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَ اللَّهُ بِما يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ (47)
ترجمه
اى آنکسانيکه ايمان آورديد چون ملاقات کنيد گروهى را پس ثابت باشيد و ياد کنيد خدا را بسيار اميد است که شما رستگار شويد
و اطاعت کنيد خدا و پيغمبرش را و نزاع ننمائيد پس سستى کنيد و برود شوکت شما و صبر کنيد همانا خداوند با صابران است
و مباشيد مانند آنانکه بيرون آمدند از منزلهاشان با تکبّر و نشاط و براى وانمود بمردم و باز ميدارند از راه خدا و خدا بآنچه ميکنند احاطه دارد.
تفسير
امر است به ثبات قدم در مقابل لشگر مخالف با توسّل بدعا و توجّه بخدا و طلب نصرت از او که موجب ظفر و رستگارى است و ارشاد است بوجوب اطاعت خدا و پيغمبر و امام و نهى است از نزاع و اختلاف داخلى که موجب بد دلى بيکديگر و ضعف و سستى و کسر صولت و نقص دولت است چون ريح در کلام عرب کنايه از شوکت و دولت است براى مشابهت در نفوذ امر چنانچه باد در فارسى کنايه از تکبّر و نخوت است و گفته شده است که هميشه فتح بعد از وزيدن نسيمى است که بامر خدا مى‌وزد و باين جهت پيغمبر (ص) فرموده من نصرت يافتم بصبا و قوم عاد هلاک شدند بدبور که بادى است از مغرب ميوزد مقابل صبا و بنابر اين ريح در معنى حقيقى خود استعمال شده است و مراد آنستکه کارى نکنيد که نسيم فتح بر شما نوزد و صبر کنيد که خداوند حافظ و ناصر صبر کنندگان است صبر و ظفر هر دو دوستان قديمند بر اثر صبر نوبت ظفر آيد و آنانکه بيرون آمدند از ديار خودشان اهل مکه بودند که براى حمايت از کاروانشان و جنگ با مسلمانان حرکت کردند با تمام لوازم عشرت و نشاط و نخوت و غرور و چون بجحفه که يکى از مواقيت حجّ است در سه منزلى مکه رسيدند قاصد ابو سفيان رسيد و آنها را از سلامتى کاروان آگاه نمود و دستور مراجعت داد ولى أبو جهل ابا کرد و گفت ممکن نيست مگر آنکه ببدر رويم و شراب بنوشيم و زنان مغنّيه براى ما سرود بخوانند و اطعام نمائيم عرب را تا معروف
جلد 2 صفحه 540
بشجاعت و سماحت شويم و نگذاريم امر محمد (ص) نفوذ پيدا کند ولى تدبير آنها با تقدير الهى موافق نبود لذا بجاى شراب شربت ناگوار مرگ را چشيدند و بجاى تغنّى زنان بر آنها نوحه‌سرائى کردند و موّفق باطعام نشدند ولى طعمه شمشير مسلمانان شدند و نفوذ اسلام در جزيرة العرب منتشر گرديد و خداوند احاطه علمى دارد به نيّات و افعال آنها و بر طبق آن پاداش داده و خواهد داد ..