تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ إِذْ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ وَ قالَ لا غالِبَ لَکُمُ الْيَوْمَ مِنَ النَّاسِ وَ إِنِّي جارٌ لَکُمْ فَلَمَّا تَراءَتِ الْفِئَتانِ نَکَصَ عَلى عَقِبَيْهِ وَ قالَ إِنِّي بَرِي‌ءٌ مِنْکُمْ إِنِّي أَرى ما لا تَرَوْنَ إِنِّي أَخافُ اللَّهَ وَ اللَّهُ شَدِيدُ الْعِقابِ (48)
ترجمه
و هنگاميکه زينت داد براى آنها شيطان کارهاشانرا و گفت نيست غلبه کننده بر شما امروز از مردم و همانا من پناه دهنده‌ام شما را پس چون ديدند آندو گروه يکديگر را برگشت برد و پاشنه‌اش و گفت همانا من بيزارم از شما بدرستيکه من ميبينم آنچه را نمى‌بينيد همانا من ميترسم از خدا و خدا سخت عقوبت است.
تفسير
خداوند تذکر داده است مسلمانانرا به نتيجه غرور که از براى کفار در جنگ بدر روى داد بعد از تلاقى دو لشگر بسبب وسوسه شيطان که عمل ناشايسته خودشان را شايسته پنداشتند و بکثرت عدد و اسلحه خود مغرور شدند و اقدام بجنگ با پيغمبر (ص) نمودند با آنکه خبر سلامتى کاروانشان بآنها رسيده بود و داعى بر جنگ نداشتند چنانچه در آيه قبل اشاره شد و گفته‌اند در آن وقت شيطان در صف کفار قريش بود و براى آنها مصوّر شد بصورت سراقه که از اشراف بنى کنانه بود و دست حارث بن هشام را گرفته بود و آنها را بامان خود و قبيله‌اش مغرور نمود ولى چون ملائکه را مشاهده کرد که بکمک مسلمانان آمدند دست بر سينه او زد و فرار نمود و حارث گفت ما را به اين مى- گذارى و فرار ميکنى جواب داد من مى‌بينم آنچه را شما نمى‌بينيد و چون کفار فرار کردند و بمکه رسيدند از او گله کردند قسم ياد نمود که من با شما نبودم و آنها بعد از آنکه مسلمان شدند دانستند که او شيطان بوده و قريب به اين معنى از صادقين عليهما السلام هم نقل شده است و عياشى ره از حضرت سجاد (ع) نقل نموده که چون اصحاب در روز بدر تشنه شدند امير المؤمنين (ع) مشکى برداشت که براى آنها آب بياورد چون بر سر چاه رسيد باد شديدى وزيد حضرت تامّلى کرد تا ساکت شد پس از آن باد ديگرى
جلد 2 صفحه 541
وزيدن گرفت و ساکن شد در مرتبه سوم بادى وزيد که نزديک بود حضرت را بگيرد لذا جلوس فرمود تا قطع شد و چون مراجعت فرمود قضيه را بحضرت رسول (ص) عرضه داشت پيغمبر (ص) فرمود باد اول جبرئيل بود با هزار ملک باد دوم ميکائيل بود با هزار ملک باد سوم اسرافيل بود با هزار ملک و همه بتو سلام رساندند و بکمک ما آمده بودند آنها بودند که شيطان ديد ايشانرا و بلشکر پشت نمود و فرار برقرار اختيار کرد و گفت آنچه را خداوند از او در اين آيه نقل فرموده است و از ابن عباس نقل شده که دروغ گفت دشمن خدا وقتى که گفت من از خدا ميترسم و اگر راست ميگفت معصيت خدا را نمى نمود و بعضى گفته‌اند ترسيد از عذاب الهى براى آنکه ملائکه را ديد و تصور نمود روز موعود رسيده است و بعضى گفته‌اند اين عادت ابليس است که پس از فريب دادن بنى آدم تبرّى مى‌کند و سرزنش ميدهد و اظهار علم و کمال مينمايد.