اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
الَّذِين‌َ عاهَدت‌َ مِنهُم ثُم‌َّ يَنقُضُون‌َ عَهدَهُم فِي کُل‌ِّ مَرَّةٍ وَ هُم لا يَتَّقُون‌َ (56)
آن کساني هستند که با آنها عهد و ميثاق گرفتي بعد از آن نقض کردند و اينکه معاهده يک مرتبه نبوده چندين مرتبه معاهده کردند و نقض نمودند و اينها پرهيزگار نيستند.
بعضي گفتند مراد يهود بني قريظه هستند که با پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم عهد بستند که هيچگونه ضرري بآن حضرت و مسلمين وارد نکنند و مساعدت با مشرکين هم نکنند و نقض عهد کردند و در جنگ احزاب يوم الخندق اعانه مشرکين کردند و اسلحه بآنها دادند و چندين مرتبه عهد کردند و نقض کردند. بعضي گفتند مراد کساني بودند که در جنگ احد فرار کردند با اينکه عهد کرده بودند که فرار از زحف نکنند.
در اخبار شيعه دارد از حضرت باقر عليه السّلام که هم عياشي روايت کرده و هم علي بن ابراهيم در ذيل آيه قبل که مراد بني اميّه هستند و از تأييدات و شواهد اينکه حديث يکي کلام معويه است که بعض خواص او از او پرسيدند که آيا ديگر آمال و آرزويي در دل داري که بمقام سلطنت در ممالک اسلامي رسيده‌اي جواب گفت تا در مأذنه صداي اشهد ان محمدا رسول اللّه بلند است من بآرزو نرسيده‌ام، و همچنين کلام يزيد عليهم اللعنه که گفت
لعبت هاشم بالملک فلا || خبر جاء و لا وحي نزل
و ما مکرر گفته‌ايم که اينها بيان مصاديق است و آيات بعموم خود باقيست بلي اظهر مصاديق همين منافقين هستند مثل اولي و دومي و سومي و اتباع آنها که چه اندازه حضرت رسالت صلّي اللّه عليه و آله و سلّم از آنها عهد گرفت در غدير خم و موارد ديگر و چه اندازه سفارش حضرت فاطمه سلام اللّه عليها را کرد و آنها چه کردند بگذاريم و بگذريم.
جلد 8 - صفحه 148
الّذين صفت شر الدواب است عاهَدت‌َ مِنهُم خبر الّذين است و عهد با خدا و رسول از واجبات مهمه است بخصوص در امر دين و بر نقض آن کفاره است ثُم‌َّ يَنقُضُون‌َ عَهدَهُم نقض عهد از گناهان کبيره است بلکه در مورد آيه اشدّ مراتب کفر است فِي کُل‌ِّ مَرَّةٍ که بتکرر نقض عهد کفاره متعدد ميشود بلکه در اينکه مورد کفر بالاي کفر است وَ هُم لا يَتَّقُون‌َ نفي جميع مراتب تقوي است حتي تقواي از شرک و کفر و عناد و عصبيت و بالعکس در آيه شريفه إِنَّما يَتَقَبَّل‌ُ اللّه‌ُ مِن‌َ المُتَّقِين‌َ مائده آيه 30، فقط اگر تقواي از عقائد باطله پيدا کند که مرادف با ايمان است اعمالش مورد قبول واقع ميشود لذا گفتيم شرط صحت کل عبادات ايمان است.