تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِمَنْ فِي أَيْدِيکُمْ مِنَ الْأَسْرى إِنْ يَعْلَمِ اللَّهُ فِي قُلُوبِکُمْ خَيْراً يُؤْتِکُمْ خَيْراً مِمَّا أُخِذَ مِنْکُمْ وَ يَغْفِرْ لَکُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (70)
مروى است که چون عباس بعد از دادن فدا، به شرف اسلام مشرف شد، اين آيه آمد:
يا أَيُّهَا النَّبِيُ: اى پيغمبر برگزيده، قُلْ لِمَنْ فِي أَيْدِيکُمْ مِنَ الْأَسْرى:
بگو مر آن کسانى را که در دست شما هستند از اسيران «بدر» که از آنها فدا اخذ نموديد، إِنْ يَعْلَمِ اللَّهُ فِي قُلُوبِکُمْ خَيْراً: اگر خداى تعالى بداند در قلبهاى شما خيرى را از ايمان و اخلاص، يُؤْتِکُمْ خَيْراً مِمَّا أُخِذَ مِنْکُمْ: عطا فرمايد به فضل و کرم، شما را بهتر از آنچه اخذ شده از شما نقدى که براى فدا داده‌ايد، وَ يَغْفِرْ لَکُمْ: و بيامرزد مر شما را، وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ: و خداى متعال آمرزنده است گناهى را که در وقت شرک واقع شده، مهربانست که شما را توفيق اسلام مرحمت فرموده.
نقل شده که: عباس بن عبد المطلب فرمود که: حق تعالى مرا دو وعده داد:
يکى بهتر از آنچه از من گرفته عطا فرمايد و بدين وعده وفا فرمود، چه حالا بيست بنده دارم که هر يک براى من بيست هزار دينار تجارت مى‌کنند و سقايه زمزم را به من مرحمت نموده که از همه اموال عرب دوست‌تر دارم. وعده دوم مغفرت است، اميدوارم به آن نيز وفا فرمايد، و مرا بيامرزد، چه ذات احديت او کريم و در وعده کريم خلافى نيست.
در منهج- روايتى آمده که اول حال، عباس عموى پيغمبر، اظهار اسلام نمود تا فديه ندهد، و از حضرت اجازه خواست که برود ام الفضل و اطفال را بياورد. حضرت اجازه، و چون از مدينه خارج شد، قصد کرد در مکه اقامت و به عقيده سابق باقى باشد. جبرئيل نازل، و پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله را از سرّ
جلد 4 صفحه 380
عباس مطلع نمود، حضرت او را احضار، و فرمود: چنين قصدى کردى، اينجا محبوس باش تا به اعتقاد صحيح ايمان آرى، يا فديه دهى. عباس فکر کرد که اين مطلب سرّى بود ميان من و ام الفضل و کسى مطلع بر اسرار نباشد، البته حضرت آن را از جانب خدا فرمايد، پس به صدق تمام اسلام آورد.