1- اسلام، ايمان و عقيده، بدون تلاش و مجاهدت کافى نيست. مسلمانان صدر اسلام، يا مهاجر بودند يا پناهدهنده مهاجران، يا جهادگر و يا حامى مجاهدان.
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ ... وَ الَّذِينَ آوَوْا وَ نَصَرُوا (شرايط متفاوت براى هرکس تکليف خاصّى مىآورد، براى يکى هجرت و براى ديگرى پناهدادن به مهاجران.)
2- رابطهى ولايى، مخصوص کسانى است که اهل هجرت، جهاد و کمک به ديگران باشند. «أُولئِکَ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ»
3- خداوند ميان مهاجران و انصار حقّ ولايت مقرّر کرده است. «وَ الَّذِينَ آوَوْا وَ نَصَرُوا أُولئِکَ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ»
4- هجرت به سوى جامعهى اسلامى، شرط ولايت است و کسى که هجرت نکند، ولايت ندارد. لَمْ يُهاجِرُوا ما لَکُمْ مِنْ وَلايَتِهِمْ ...
5- در جامعهى اسلامى بايد ميان مجاهدان ومهاجران با مرفّهان هجرت گريز، فرق باشد. «آمَنُوا وَ لَمْ يُهاجِرُوا»
6- کسى که هجرت نکند، نه او را يارى کنيد و نه از او يارى بخواهيد. (کلمهى «وَلايَتِهِمْ» را دو گونه مىتوان معنا کرد: يکى «ولايت و حمايت شما از آنان» و ديگرى «کمک و حمايت آنان از شما»)
7- بايد از متخلّفان پيشين که خواهان پيوستن به مسلمانان هستند، با آغوش باز استقبال کرد. «حَتَّى يُهاجِرُوا» (آرى، همينکه تارکان هجرت، هجرت کردند، شما آنان را حمايت کنيد)
8- اگر مسلمانانِ ديگر مناطق، تحت فشار کفر قرار گرفتند، نسبت به استمدادشان نبايد بىتفاوت بود. «إِنِ اسْتَنْصَرُوکُمْ فِي الدِّينِ فَعَلَيْکُمُ النَّصْرُ»
9- در روابط با ديگران بايد اهمّ و مهم در نظر گرفته شود. مادامى که کفّار به پيمانهاى خود با مسلمانان پايبند هستند، نمىتوان براى حمايت مسلمانانِ
جلد 3 - صفحه 365
زير سلطهى آنان اقدامى کرد. «إِلَّا عَلى قَوْمٍ بَيْنَکُمْ وَ بَيْنَهُمْ مِيثاقٌ»