تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ الَّذِينَ آوَوْا وَ نَصَرُوا أُولئِکَ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ لَمْ يُهاجِرُوا ما لَکُمْ مِنْ وَلايَتِهِمْ مِنْ شَيْءٍ حَتَّى يُهاجِرُوا وَ إِنِ اسْتَنْصَرُوکُمْ فِي الدِّينِ فَعَلَيْکُمُ النَّصْرُ إِلاَّ عَلى قَوْمٍ بَيْنَکُمْ وَ بَيْنَهُمْ مِيثاقٌ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ (72)
ترجمه
همانا آنانکه ايمان آوردند و هجرت کردند و جهاد نمودند بمالهاشان و جانهاشان در راه خدا و آنانکه جاى دادند و يارى نمودند آن گروه بعضشان سزاوارانند ببعضى و آنانکه ايمان آوردند و هجرت ننمودند نيست مر شما را از سزاوارى ايشان هيچ چيزى تا هجرت کنند و اگر طلب يارى نمايند از شما در دين پس بر شما است يارى نمودن مگر بر جماعتى که ميان شما و ميان آنها پيمان است و خدا بآنچه ميکنيد بينا است.
تفسير
اصحاب پيغمبر (ص) دو دسته بودند مهاجر و انصار مهاجران کسانى بودند که به پيغمبر (ص) ايمان آورده بودند و با آن حضرت از مکه به مدينه هجرت نمودند و در رکابش با کفار جنگ ميکردند و از مال و جان در راه خدا دريغ نداشتند و انصار جماعتى بودند از اهل مدينه که آن حضرت و اصحابش را در منازل خود جاى دادند و از معاونت و نصرت ايشان بهيچ وجه کوتاهى ننمودند و مقرر گرديد ميان مسلمانان
جلد 2 صفحه 552
آئين دوستى و مودّت و مواسات و مواخات کاملا مراعات شود و پيغمبر (ص) ميان هر يک از افراد دو دسته و ميان آن دو دسته عقد اخوت بست و بنا شد اينها از يکديگر ارث ببرند و کسانيکه از مسلمانان در مکّه ماندهاند و هجرت ننمودهاند از ميراث اقارب خودشان که در مدينه هستند محروم باشند و اين حکم ثابت بود تا بعد از جنگ بدر نسخ شد بآيه و اولوا الارحام بعضهم اولى ببعض فى کتاب اللّه چنانچه قمى ره فرموده و در مجمع از امام باقر (ع) قريب به اين معنى را نقل نموده است ولى مقرر گرديد که اگر کفار مکه متعرض آئين مسلمانان باقى مانده شدند و آنها از پيغمبر (ص) استنصار نمودند با آنها کمک شود مگر کفار از طوائفى باشند که پيغمبر (ص) با آنها معاهده بر ترک تعرض بسته است که در اينصورت نبايد با متخلّفين از هجرت مساعدت نمود و ولايتهم بکسر و او نيز قرائت شده است.