تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
الَّذِينَ آمَنُوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللَّهِ وَ أُولئِکَ هُمُ الْفائِزُونَ «20»
بعد بيان فرق فاضله را فرمايد:
الَّذِينَ آمَنُوا: آنانکه ايمان آورده‌اند به خداى تعالى و آنچه از جانب او نازل شده. وَ هاجَرُوا: و هجرت نمودند از دار الکفر به دار الاسلام. وَ جاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ: و جهاد کردند با مشرکان در راه خدا. بِأَمْوالِهِمْ: به بذل کردن مالهاى خود بر مجاهدان و تهيه اسباب قتال براى آنها. وَ أَنْفُسِهِمْ: و به نفس‌هاى خود در معرکه‌هاى جهاد. أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللَّهِ: بزرگترند از حيث درجه نزد خداى تعالى، و کرامت و مرتبه ايشان بلندتر و بيشتر است از آنهائى که سقايت حاج و عمارت مسجد کنند، و جامع اين صفات نباشند. وَ أُولئِکَ هُمُ الْفائِزُونَ: و آن گروه متصفين به کمالات، ايشانند رستگاران، و ظفريافتگان به مقاصد دو جهان.
بيان- خداى تعالى وصف فرمايد جماعتى را که متصف به صفات سه‌گانه باشند و درجات عظيمه و بشارت رحمت و رضوان و جنات با نعمتهاى باقيه و خلود در آن را مترتب بر آن فرمايد، و چون در آيات سبحانى عبرت به عموم لفظ باشد، پس شامل است در هر عصرى متصفين به اين صفات را:
وصف اول: آنان که ايمان آوردند به تمام معتقدات حقه ايمانيه و ثبات در آن نمايند.
وصف دوم- هجرت نمايند از کفر به ايمان و از معصيت به طاعت، چنانچه در مستدرک- در حديثى از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم سؤال شد:
کدام هجرت افضل است؟ قال من هجر ما حرّم اللّه عليه فرمود: کسى که
ج5، ص 43
دورى نمايد از آنچه خدا حرام فرموده بر او. و در حديث ديگر فرمايد: المهاجر من هجر السّيّئات.
صفت سوم- جهاد در راه خدا به مال و نفس که مال خود را در رضاى الهى و اعلاى کلمه حقه صرف، و نفس خود را در قيام به وظايف دينى جهد نمايند، که يکى از افراد آن جهاد با هواى نفس و شيطان باشد، چنانچه فرمود حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: افضل الجهاد من جاهد نفسه الّتى بين جنبيه.
علامه مجلسى (رحمه الله) در حديث قدسى در وصف اهل خير فرمايد: قال تعالى يموت النّاس مرّة و يموت احدهم فى کلّ يوم سبعين مرّة من مجاهدة انفسهم و مخالفة هواهم و الشّيطان الّذى يجرى فى عروقهم.
فرمود خداى تعالى: مى‌ميرند مردم يک مرتبه، و مى‌ميرد هر يک از اهل خير روزى هفتاد مرتبه از مجاهده با نفس و مخالفت هوى و شيطانى که جارى مى‌شود در عروق ايشان.
و البته متصفان به صفات مذکوره، مصداق آيه شريفه عظيم الدرجه و مشمول رحمات الهيه و فيوضات سبحانيه واقع خواهند شد. (اللّهمّ ارزقنا بمحمّد و آله) و حديث متواتر از موافق و مخالف که على عليه السّلام و شيعته هم الفائزون «1» شاهد عدل است بر آنکه اين گروه رستگار حضرت امير المؤمنين عليه السّلام و شيعيان ابرار او هستند و الحمد للّه على ذلک، لکن بايد مراقب بود پس از دارا شدن اوصاف شيعه، طورى نشود که به سبب افعال شنيعه، از جرگه آنان خارج شويم.