تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَ جَعَلْتُمْ سِقايَةَ الْحاجِّ وَ عِمارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ کَمَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ جاهَدَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ لا يَسْتَوُونَ عِنْدَ اللَّهِ وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ «19»
أَ جَعَلْتُمْ سِقايَةَ الْحاجِ: آيا قرار مى‌دهد سقايت حاجيان. وَ عِمارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ: و آباد کردن مسجد الحرام را. کَمَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ: مثل و مانند کسى که ايمان آورده است به خدا و روز قيامت. وَ جاهَدَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ: و جهاد نموده در راه خدا؟ حاصل، انکار تشبيه مشرکان و اعمال محبطه ايشان است به مؤمنان و اعمال مثبته ايشان. بعد از آن تقرير و تثبيت اين معنى فرمايد بقوله: لا يَسْتَوُونَ عِنْدَ اللَّهِ: مساوى و برابر نيستند اين مشرکان و
«1» سوره نساء آيه 95.
ج5، ص 41
مؤمنان و اعمالشان، نزد خداى تعالى و محضر سبحانى در ثواب و عقاب.
تتمه- ينابيع المودة «1»- در جزء دوم صحيح نسائى از محمد بن کعب- افتخار نمودند طلحه و عباس و على عليه السّلام. طلحه گفت: من کليددار خانه‌ام. عباس گفت: من صاحب سقايه‌ام. على عليه السّلام فرمود: من نماز خواندم به قبله شش ماه پيش از تمام مردم و من صاحب جهاد هستم؛ پس آيه شريفه نازل شد «أَ جَعَلْتُمْ سِقايَةَ الْحاجِّ ...» و ابن المغازلى و حموينى و ابو نعيم حافظ و مالکى در فصول المهمه نيز اين حديث را ذکر کرده‌اند. «2» آنگاه بيان عدم تساوى دو طبقه را مى‌فرمايد: وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ: و خداى تعالى هدايت ننمايد به مقصود گروه مشرکان را که به شرک و معادات بر خود ظلم نمايند و حبط عمل خود کنند، پس چگونه مساوى کسانى باشند که حق تعالى ايشان را هدايت فرموده و به حق و صواب توفيق داده.
تبصره- مراد از اين هدايت، هدايت قهرى است که نتوانند کافر شوند و بر ايمان مجبور باشند، اين قسم از هدايت خداى تعالى نفرمايد، زيرا نقض غرض و مخالف حکمت و منافى تکليف است، و الّا هدايت اوليه، يعنى خلقت بر فطرت توحيد نسبت به مؤمن و کافر مساوى است به صريح آيه شريفه «فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها» «3» و ايضا الطاف الهيه هم از اعطاء عقل و ارسال رسل و انزال کتب نسبت به هر دو شامل، لکن کافر به سوء اختيار، خود را از اين الطاف محروم و از توفيقات سبحانيه مهجور ساخته، به سبب کفر و ظلمى که بر خود نموده است «إِنَّا هَدَيْناهُ السَّبِيلَ إِمَّا شاکِراً وَ إِمَّا کَفُوراً». «4»
«1» ص 93 باب 22 حديث اوّل.
«2» فصول المهمة ص 124 و 125.
«3» سوره روم آيه 30.
«4» سوره انسان آيه 3.
ج5، ص 42