آيه، اشاره به توطئه‌ى خطرناک مشرکان براى کشتن پيامبر صلى الله عليه و آله دارد. در داستانِ «ليلة المبيت» از هر قبيله‌اى شخصى آماده شد و تصميم گرفتند شبانه پيامبر را بکشند. آن حضرت، على‌بن ابى‌طالب عليهما السلام را به جاى خود خواباند و شبانه همراه ابوبکر به سوى غار ثور رفت. کفّار در تعقيب پيامبر صلى الله عليه و آله تا در غار آمدند، ولى با ديدن تار عنکبوت بر غار،
جلد 3 - صفحه 423
منصرف شدند و برگشتند و پيامبر صلى الله عليه و آله پس از سه روز به مدينه عزيمت فرمود.
در آن مدّت، غلام ابوبکر، (عامربن فهره) براى آنان غذا مى‌برد و على عليه السلام مقدّمات سفر به مدينه را فراهم مى‌کرد.
پس از سه روز، سه شتر آماده شد و پيامبر صلى الله عليه و آله، ابوبکر و راهنما، عازم مدينه شدند. «1»
چند سؤال و جواب
سؤال: آيا همراهى ابوبکر، براى دفاع از جان پيامبر صلى الله عليه و آله بود؟
پاسخ: يک پيرمرد در برابر بسيج عمومى مشرکان، چه دفاعى مى‌توانست بکند؟
سؤال: اطلاق کلمه‌ى «صاحبِ پيامبر» در آيه به ابوبکر، نشان لياقت او براى جانشينى پيامبر صلى الله عليه و آله نيست؟
پاسخ: کلمه‌ى صاحب، مفهوم لايق ندارد. گاهى دو نفر با دو فکر و سليقه و روش متفاوت، مصاحب مى‌شوند. چنانکه در آيه 37 کهف مى‌خوانيم: «قالَ لَهُ صاحِبُهُ وَ هُوَ يُحاوِرُهُ» با آنکه ميان آن دو نفر تفاوت بسيار بود.
سؤال: اينکه از ميان همه‌ى اصحاب، تنها ابوبکر با پيامبر بود، آيا اين بالاترين ارزش براى او نيست؟
پاسخ: همان شب، على عليه السلام هم در بستر پيامبر خوابيد. اگر ابوبکر آن شب به خاطر وظيفه، همراه پيامبر بود. دو نفر دو وظيفه انجام دادند.
سؤال: ترس ابوبکر بر جان خودش بود يا بر جان پيامبر صلى الله عليه و آله؟
پاسخ: اگر بر جان پيامبر نيز ترسيده، وظيفه‌ى هر مسلمان است که در موقع خطر، نگران حال رهبر باشد.
سؤال: اصحاب کساء که فضيلت دارند، پنج نفر بودند و اصحاب غار دو نفر، آيا اين خصوصى‌تر و مهم‌تر نيست؟
پاسخ: دعاهاى پيامبر صلى الله عليه و آله براى اصحاب کساء که اهل‌بيت او بودند و در تشهّد هر نماز بر مسلمانان واجب است بر آنان صلوات بفرستند، هر شب و روز و هميشه و همه جا، حساب
«1». تفاسير الميزان و درّالمنثور.
جلد 3 - صفحه 424
اين دو صحنه را جدا مى‌کند.
سؤال: در اين آيه پيامبر مى‌فرمايد: «إِنَّ اللَّهَ مَعَنا»، پس خدا با ابوبکر است. آيات ديگر، خدا را با متّقين و محسنين مى‌داند. پس او نيز از متّقين و محسنين است؟
پاسخ: مادامى که انسان در مدار احسان و تقوا باشد، خدا با اوست، ولى اگر از مدار خارج شد، مشمول لطف خدا نيست. بايد ديد مسير حرکت‌ها، موضعگيرى‌ها، عکس العمل در برابر غدير خم و بيعت به کجا انجاميد؟
سؤال: آيه مى‌فرمايد: خدا بر او (ابوبکر) آرامش نازل کرد، آيا اين امتياز نيست؟
پاسخ: در اين آيه، پنج ضمير است که همه به پيامبر بر مى‌گردد، چگونه ضمير «عَلَيْهِ» به ابوبکر برگردد؟!