تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ مِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ ائْذَنْ لِي وَ لا تَفْتِنِّي أَلا فِي الْفِتْنَةِ سَقَطُوا وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْکافِرِينَ (49)
شأن نزول- در مجمع چنين نقل شده که: چون پيغمبر، امر به غزوه تبوک نمود، فرمود: بيرون رويد شايد غنيمت بنات الاصفر را دريابيد. جدبن قيس بر خاست گفت: يا رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله اذن قعود به من ده و مرا به سبب بنات الاصفر زنهاى روم به فتنه مينداز، مى‌ترسم به فتنه افتم. حضرت او را اجازه داد آيه شريفه نازل شد:
وَ مِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ ائْذَنْ لِي وَ لا تَفْتِنِّي: و بعضى از منافقين کسى است که مى‌گويد مرا اذن ده در قعود از جهاد، و مرا در فتنه ميفکن يعنى زنان روم. يا مرا در حرج و گناه ميانداز به سبب عصيان مخالفت امر تو در خروج به جهاد. و اين ميسر نيست. حق تعالى بر سبيل تعجّب فرمايد: أَلا فِي الْفِتْنَةِ سَقَطُوا: آگاه باشيد و ملاحظه کنيد که اين مرد و اتباع او در عصيان و کفر و طغيان، غرق شده‌اند، با
ج5، ص 114
اين حال انديشه ندارند و حرج نمى‌دانند، لکن مى‌ترسد که به نظر در بنات الاصفر به فتنه افتد، چقدر غافل هستند. ابى مسلم گويد: جدبن قيس به پيغمبر گفت: مرا معذب مساز به تکليف خروج در شدت گرما. حق تعالى فرمود:
آگاه باشيد که در حرارتى اعظم از آن افتادند، يعنى آتش جهنم، و دال است بر اين قوله تعالى «وَ قالُوا لا تَنْفِرُوا فِي الْحَرِّ قُلْ نارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَوْ کانُوا يَفْقَهُونَ» حاصل آنکه خداى تعالى فرمايد: اينها در عين فتنه واقعند و خود غافلند.
وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْکافِرِينَ: و بتحقيق جهنم هر آينه احاطه شده است به کافرين که هيچ مخلص و رهائى براى آنها نيست و فاصله‌اى هم نباشد الا مرگ، که به محض ازهاق روح به عذاب برزخى مبتلا و پس از حشر، به عذاب ابدى گرفتار خواهند بود.
در تفسير شيخ ابو الفتوح رازى (قدس اللّه سره) چون اين آيه نازل شد، حضرت، بنى اسامه را فرمود: بزرگ شما کيست؟ گفتند: جد بن قيس الا آنکه او بد دل و بخيل است. پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود: و اىّ داء ادوء من البخل کدام درد بى‌درمان‌تر است از بخل، بلکه سيد شما اين جوان سخى کريم، بشير پسر براء بن معرور است. حسان ثابت در اين معنى شعرى انشاد نمود.