تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
لَقَدِ ابْتَغَوُا الْفِتْنَةَ مِنْ قَبْلُ وَ قَلَّبُوا لَکَ الْأُمُورَ حَتَّى جاءَ الْحَقُّ وَ ظَهَرَ أَمْرُ اللَّهِ وَ هُمْ کارِهُونَ (48)
لَقَدِ ابْتَغَوُا الْفِتْنَةَ مِنْ قَبْلُ: هر آينه به خدا قسم طلب کردند فتنه را پيش از اين، يعنى هميشه کار ايشان فتنه بوده، منحصر به اين زمان نيست. وَ قَلَّبُوا لَکَ الْأُمُورَ: و تقليب کنند براى تو تدبيرهائى را، يعنى حيله نمايند در توهين امر تو و ايقاع اختلاف بين مؤمنين و در قتل تو به هر چيزى که متمکن باشند، پس قادر نشوند بر آن. ابو مسلم گويد: مراد به تقليب امور انکه اقدام به حيله و تدبيرى نمايند با جديت کامل، چون نتيجه نبينند منصرف شده به حيله و مکر ديگر پردازند. در مجمع طبرسى (قدس اللّه سره) فرمايد: فتنه اسمى است که واقع شود بر هر سوء و شرى، و معنى آنکه: هر آينه بتحقيق به خدا قسم طلب نمايند اين منافقين اختلاف کلمه شما را و تشتت اهواء شما و افتراق آراء شما را. پيش از غزوه «تبوک» در جنگ احد وقتى که عبد اللّه ابى به مکر و حيله و خدعه اصحاب پيغمبر اللّه صلّى اللّه عليه و آله را متزلزل نمود، خداوند سبحان دور گردانيد فتنه و شر آنها را از مسلمانان. بنا به قولى مراد فتنه باز داشتن مردم از ايمان و القاء شبهه به ضعفاى مسلمين. نزد حسن.
تنبيه- آيه شريفه تنبيه است بر آنکه کيد و مکر و حيله و مبالغه کفار در اضرار به اسلام و اسلاميان مؤثر واقع نشد، زيرا در صدد شر و فساد بر آمدند، لکن حق تعالى کيد آنها را منع و ضد مقصود آنها را ظاهر گرداند به نصرت و ظفر اسلام و قوت و شوکت مسلمانان. و چون امر الهى در ماضى چنين بوده، البته در
ج5، ص 113
مستقبل و آتيه هم همين طور باشد، يعنى قطعا مکايد و حيل معاندين را در اطفاء نور اسلام و قرآن، مضمحل و نابود گرداند، و لواء قرآن محمدى صلّى اللّه عليه و آله و شريعت احمدى صلّى اللّه عليه و آله را بلند فرمايد، متنها چند روزى باطل را جولانى است «الا و انّ للباطل جولة و للحقّ دولة» و ما هم منتظر هستيم که از پس اين شب تيره ظلمانى، صبح سعادت نورانى طالع، و عالم را منور گرداند، ان شاء اللّه تعالى.
حاصل آنکه: منافقين سبب شر و فساد بودند. حَتَّى جاءَ الْحَقُ: تا آنکه آمد نصرت و ظفرى که حق تعالى وعده فرموده بود. وَ ظَهَرَ أَمْرُ اللَّهِ: و ظاهر شد دين الهى، يعنى اسلام و قوت و شوکت مسلمانان على رغم کفار. وَ هُمْ کارِهُونَ: و حال آنکه کافران کاره بودند و نمى‌خواستند ظهور ديانت حقه را.