تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ مِنْهُمْ مَنْ يَلْمِزُکَ فِي الصَّدَقاتِ فَإِنْ أُعْطُوا مِنْها رَضُوا وَ إِنْ لَمْ يُعْطَوْا مِنْها إِذا هُمْ يَسْخَطُونَ (58) وَ لَوْ أَنَّهُمْ رَضُوا ما آتاهُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ قالُوا حَسْبُنَا اللَّهُ سَيُؤْتِينَا اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ رَسُولُهُ إِنَّا إِلَى اللَّهِ راغِبُونَ (59)
جلد 2 صفحه 592
ترجمه
و بعضى از آنها کسانى هستند که عيب کنند ترا در صدقه‌ها پس اگر عطا شوند از آن خوشنود گردند و اگر عطا نشوند از آن ناگاه آنها خشم گيرند
و اگر آنکه ايشان خوشنود شوند بچيزيکه بدهد بآنها خدا و پيغمبرش و بگويند کافى است ما را خدا زود باشد که بدهد بما خدا از فضل خود و پيغمبرش همانا ما بسوى خدا رغبت دارندگانيم.
تفسير
در مجمع از ابو سعيد خدرى نقل نموده و در صافى بامام باقر (ع) نسبت داده که نازل شد در باره ابن ذى الخويصره تميمى که وارد شد بر پيغمبر (ص) در حاليکه مشغول تقسيم صدقات بود و عرضه داشت که عدالت کن اى پيغمبر خدا حضرت فرمود واى بر تو اگر من عدالت نکنم کيست که عدالت کند و اين شخص حرقوص بن زهير رئيس خوارج بود ابو سعيد خدرى گويد عمر اجازه خواست که او را بکشد پيغمبر (ص) اجازه نداد و اوصاف چندى از او بيان فرمود و آنکه بايد با اصحابش خروج نمايد و روز که امير المؤمنين (ع) خوارج را کشت من با او بودم آنمرد را آوردند با آن اوصاف که پيغمبر (ص) بيان فرموده بود و قمى ره فرموده که وقتى صدقات را آوردند اغنيا حاضر شدند بگمان آنکه پيغمبر (ص) ميان آنها تقسيم ميکند و چون آن حضرت بفقراء مرحمت فرمود آنها عيب جوئى نمودند و گفتند ما جنگ ميرويم با او و باعث تقويت امرا و ميشويم و صدقه هم بايد بدهيم بکسانيکه بى‌نياز نميکنند او را و بى‌نياز نمى‌شوند از او و در کافى و مجمع و عياشى ره از امام صادق (ع) نقل نموده که زياده از دو ثلث مردم اهل اين آيه‌اند يعنى براى نفع خودشان سخن مى‌گويند نه براى رضاى خدا و خوشنودى و غضب آنها بهواى نفس خودشان است نه بصلاح جامعه مسلمين و رواج حکم اسلام و اگر آنها راضى باشند بحکم خدا و تقسيم عادلانه پيغمبر (ص) که البته بر طبق مصلحت جامعه مسلمين است و بگويند بلسان حال و مقال کافى است ما را فضل الهى بعد از اين هم ممکن است نصيب وافرى بما برسد از غنائم يا صدقات از فضل خدا بتوسط پيغمبر (ص) و ما اميدوار بخدا هستيم و راغب باجراء احکام او و توسعه رزق از قبل او براى آنها بمراتب بهتر است و بنابر اين جواب شرط محذوف شده براى اثبات و استقرار مطلب در ذهن بقدريکه جواب بقرينه معلوم شود.
جلد 2 صفحه 593