تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ مِنْهُمْ مَنْ عاهَدَ اللَّهَ لَئِنْ آتانا مِنْ فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَّ وَ لَنَکُونَنَّ مِنَ الصَّالِحِينَ (75)
شأن نزول- در منهج- ابو امامه باهلى نقل نموده که: ثعلبة بن خاطب الانصارى که از مشاهير زهاد و عباد بود، خدمت پيغمبر، و از فقر و فاقه شکايت کرد. از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله درخواست نمود که آن حضرت دعا فرمايد غنى شود. هر چه حضرت او را نصيحت فرمود که: واى بر تو، از اين مدعا درگذر که
ج5، ص 152
عاقبت غنا در مظان خطر است، و قناعت کن به آنچه دارى، زيرا به اندک مال شکر گزارى بهتر از بسيارى است که شکر آن را بجا نياورند، به خداى تعالى اگر خواهم کوههاى طلا و نقره با من حرکت کنند، حق تعالى فرمايد، اما من مى‌بينم عاقبت فقر به خير، و عاقبت غنا در مظنه شر است، پس به پيغمبر خدا اقتدا کن؛ فايده نبخشيد.
بعد از چندى باز آمد و همان استدعا نمود، و گفت: من با خدا عهد کردم که حقوق مستحقان ادا کنم. چون مبالغه بسيار نمود، حضرت دعا نمود: خدايا، ثعلبه را مالى عطا فرما. حق تعالى، برکت به گوسفندان او داد، و براى حفظ آنها نتوانست پنج وقت نماز حاضر شود، اکتفا به صبح و شام نمود. به مدت زمانى، گوسفندان زياد شده به حدى که مدينه گنجايش نداشت، به صحرا رفت، و به سبب گرفتارى به کلى از نماز حضرت باز ماند الا روز جمعه، براى نماز جمعه. آن هم کم کم ترک شد. پيغمبر احوال او پرسيد، گفتند: به جهت کثرت غنم، به فلان وادى رفته. حضرت سه مرتبه فرمود: يا ويح ثعلبه.
بعد از نزول آيه زکات، حضرت آن را به توسط دو نفر براى ثعلبه فرستاد، و فرمود چون زکات را از او گرفتيد، نزد فلان مرد سليمى رويد از شتران او نيز زکات بگيريد. آمدند نامه پيغمبر بر ثعلبه خواندند و زکات خواستند. محبت مال او را بر آن داشت که از فرمان پيغمبر تمرد، و گفت: اين مانند جزيه است، پس زکات نداد. نزد مرد سليمى رفتند، به محض شنيدن حکم حضرت، ميان شتران، بهتر و خوبتر آنها را داد. گفتند: پيغمبر نفرموده خوبتر همه باشد. گفت: حاشا که من جز خوب مال خود را به خدا و رسول دهم. در مراجعت ثانيا به ثعلبه گفتند، قبول ننمود. خدمت پيغمبر واقعه را معروض، حضرت فرمود: يا ويح ثعلبه، و سليمى را دعاى خير نمود. اصحاب متعجب، و حق تعالى آيه شريفه نازل فرمود:
وَ مِنْهُمْ مَنْ عاهَدَ اللَّهَ: و از اهل نفاق کسى است که عهد و پيمان نمايند خدا را که. لَئِنْ آتانا مِنْ فَضْلِهِ: اگر هر آينه عطا فرمايد خداى تعالى از فضل خود مالى. لَنَصَّدَّقَنَ: هر آينه البته البته صدقه دهيم و اخراج زکات نمائيم بر
ج5، ص 153
فقراء. وَ لَنَکُونَنَّ مِنَ الصَّالِحِينَ: و هر آينه البته البته باشيم از جمله نيکوکاران و شايستگان در امر سبحانى به انفاق در طاعت الهى و صله رحم و مواسات اهل حاجت.