اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَإِن رَجَعَک‌َ اللّه‌ُ إِلي طائِفَةٍ مِنهُم فَاستَأذَنُوک‌َ لِلخُرُوج‌ِ فَقُل لَن تَخرُجُوا مَعِي‌َ أَبَداً وَ لَن تُقاتِلُوا مَعِي‌َ عَدُوًّا إِنَّکُم رَضِيتُم بِالقُعُودِ أَوَّل‌َ مَرَّةٍ فَاقعُدُوا مَع‌َ الخالِفِين‌َ (83)
پس اگر رجوع فرمودي از اينکه غزوه تبوک بسوي اينکه طائفه از متخلفين براي ترضيه خاطر شما پس ميآيند و استيذان ميکنند که در غزوه ديگر اجازه بفرما ما خارج ميشويم و مقاتله ميکنيم پس بآنها بفرما که شما هرگز خارج نخواهيد شد با من ابدا و هرگز مقاتله نميکنيد با من بدفع دشمن شما خشنود شديد بقعود اول دفعه در غزوه تبوک حال پس هم قعود کنيد با کساني که تخلف کردند فَإِن رَجَعَک‌َ اللّه‌ُ خداوند فتح و فيروزي را نصيب شما کرد و بسلامتي برگشتيد مدينه إِلي طائِفَةٍ مِنهُم بسوي يک طائفه از اينکه منافقين متخلفين اينها براي اينکه شما اعتراض بآنها نکنيد ميآيند که تدارک گذشته کنند.
جلد 8 - صفحه 282
فَاستَأذَنُوک‌َ لِلخُرُوج‌ِ ميگويند اگر غزوه ديگر پيش آمد شد بما اذن بده برويم براي جهاد در عوض آنها که قبلا رفته بودند فَقُل لَن تَخرُجُوا مَعِي‌َ أَبَداً اگر هفتاد مرتبه ديگر امر جهاد پيش آمد شما هرگز حاضر نميشويد و خارج نميگرديد با من براي جهاد زيرا کسي خارج ميشود که در دفعه اول که خارج نشده پشيمان و نادم و تائب باشد نه مثل شما که در آيه قبل خداوند خبر داد فَرِح‌َ المُخَلَّفُون‌َ بِمَقعَدِهِم خِلاف‌َ رَسُول‌ِ اللّه‌ِ و در همين آيه هم بيان ميفرمايد و علت آن را ذکر ميکند وَ لَن تُقاتِلُوا مَعِي‌َ عَدُوًّا زيرا اعداء پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم احباء شما هستند و شما با آنها هم مسلکيد غاية الامر صورة اسم اسلام روي خود گذارده‌ايد براي يک جهاتي و ملاحظاتي بر فرض محال هم خارج شويد مسلما مقاتله نميکنيد يا فرار ميکنيد يا با آنها هم دست ميشويد يا کناره‌گيري ميکنيد، و علت عدم خروج و ترک مقاتله إِنَّکُم رَضِيتُم بِالقُعُودِ أَوَّل‌َ مَرَّةٍ کسي که کمال رضايت را داشته باشد و فرحناک باشد بر قعود و عدم خروج و ترک مقاتله کي خارج ميشود و مقاتله ميکند.
فَاقعُدُوا مَع‌َ الخالِفِين‌َ بعضي مفسرين گفتند مراد از خالفين نساء و صبيان هستند، بعضي گفتند مرضي و عجزه هستند، لکن ظاهر آيه همان متخلفين هستند چون تمام آنها که نيامدند استيذان کنند و اعتذار بجويند بلکه طائفه و يک دسته آنها آمدند چنانچه صريح آيه است لذا ميفرمايد شما هم با همقطاران خود قعود کنيد بحمد اللّه اسلام و مسلمين احتياج بشماها ندارند نصرت و فتح و فيروزي بدست خدا است ملائکه براي کمک بمسلمين مأمورند و قدرت اليه از بين نرفته
283