نکته‌های تفسیر نور

پيامبر اکرم و مسلمانان، سيزده سالى را که بعد از بعثت در مکّه بودند، به سوى کعبه نماز نمى‌خواندند، امّا بعد از هجرت به مدينه، چند ماهى نگذشته بود که يهوديان زبان به اعتراض گشوده و مسلمانان را تحقير کردند و گفتند: شما رو به قبله ما بيت‌المقدّس نماز مى‌خوانيد، بنابراين پيرو و دنباله رو ما هستيد و از خود استقلال نداريد. پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله از اين اهانت ناراحت شد و هنگام دعا به آسمان نگاه مى‌کرد، گويا منتظر نزول وحى بود تا آنکه دستور تغيير قبله صادر شد. پيامبر دو رکعت نماز ظهر را به سوى بيت‌المقدّس خوانده بود که جبرئيل مأمور شد، بازوى پيامبر را گرفته و روى او را به سوى کعبه بگرداند. در نتيجه پيامبر صلى الله عليه و آله يک نماز را به دو قبله خواند و اکنون نيز در مدينه نام آن محلّ به مسجدِ قبلتَين معروف است. «1» بعداز اين ماجرا، يهود ناراحت شده وطبق عادت خود شروع به خرده‌گيرى کردند. آنها که تا ديروز مى‌گفتند: مسلمانان استقلال ندارند و پيرو ما هستند، اکنون مى‌پرسيدند، چرا اينها از قبله‌ى پيامبران پيشين اعراض کرده‌اند؟ پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله مأمور شد در جواب آنها پاسخ دهد: مشرق و مغرب از آنِ خداست و خداوند مکان خاصّى ندارد. آرى، تغيير قبله، نشانه‌ى حکمت الهى است نه ضعف و جهل او. همچنان که در نظام‌ «1». تفسير نورالثقلين، ج 1 ص 136. جلد 1 - صفحه 218 تکوين، تغيير فصول سال، نشانه‌ى تدبير است، نه ضعف يا پشيمانى. خداوند در همه جا حضور دارد و شرق و غرب عالم از آن اوست. پس جهت‌گيرى بدن به سوى کعبه، رمز جهت‌گيرى دل به سوى خداست. چه بسا افرادى به سوى کعبه نماز بگزارند، ولى قبله آنان چيز ديگرى باشد. چنانکه خواجه عبداللّه انصارى مى‌گويد: قبله شاهان بود، تاج و کمند قبله ارباب دنيا، سيم وزر قبله صورت‌پرستان، آب و گِل‌ قبله معنا شناسان، جان ودل‌ قبله تن‌پروران، خواب وخورشت‌ قبله انسان، به دانش پرورش‌ قبله عاشق، وصال بى‌زوال‌ قبله عارف، کمال ذى‌الجلال‌