تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لا تُعْجِبْکَ أَمْوالُهُمْ وَ أَوْلادُهُمْ إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُعَذِّبَهُمْ بِها فِي الدُّنْيا وَ تَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ وَ هُمْ کافِرُونَ (85)
وَ لا تُعْجِبْکَ أَمْوالُهُمْ: (خطاب به پيغمبر و مراد امت است) يعنى و بايد متعجب نسازد و در عجب نيندازد شما را اى امت مالهاى منافقان اگرچه بسيار باشد. وَ أَوْلادُهُمْ: و نه فرزندان آنها اگرچه قوى و با اقتدار باشند. إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ: اين است و جز اين نيست که مى‌خواهد خداى تعالى. أَنْ يُعَذِّبَهُمْ بِها فِي الدُّنْيا: اينکه عذاب فرمايد به آن مال و اولاد در دنيا به آنچه طارى شود بر آنها از مصائب و غموم و آنچه اخذ نمايند مسلمانان بر وجه غنيمت و به مشقات اخراج زکات و انفاق در راه حق تعالى با اعتقاد به بطلان اسلام، پس سخت آيد بر آنها مانند تحمل عذاب. وَ تَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ: و بيرون رود ارواح آنها از اجساد با تمام حسرت. وَ هُمْ کافِرُونَ: و حال آنکه ايشان کافر باشند و به حالت کفر بميرند.
تبصره- اين آيه شريفه سابقا در همين سوره ذکر شده به تفاوت الفاظى:
1- در آيه سابقه «فَلا تُعْجِبْکَ» به «ف» و در اينجا به «و». 2- در آيه قبل «أَمْوالُهُمْ وَ لا أَوْلادُهُمْ» و در اينجا کلمه «لا» محذوف. 3- در آنجا «لِيُعَذِّبَهُمْ» و در اينجا «أَنْ يُعَذِّبَهُمْ» 4- در آنجا «فِي الْحَياةِ الدُّنْيا» و در اينجا به حذف «الحيوة» فرموده.
ج5، ص 168
فائده- اما تفاوت اول: چون ذکر آيه اول بعد از ذکر وصف کارهين در نفاق و علت کراهت هم براى عجب به کثرت مال و اولاد بوده، لذا حق تعالى نهى فرمود از اعجاب به فاء تعقيب «فلا تعجبک» و در اينجا بواسطه عدم تعلقش به ماقبل به واو بيان نمود.
اما دوم: قوله «أَمْوالُهُمْ وَ أَوْلادُهُمْ» اشعار به ترتيب ابتدا به ادنى و بعد به اشرف که تعجب مکنيد به مال و بعد به اولاد، و اين دال است بر آنکه اعجاب منافقين به اولاد، فوق اعجاب به اموال بوده، و در اينجا دلالت دارد بر عدم تفاوت.
اما سوم: قوله «إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ» اشعار است به سوء عاقبت کثرت مال و اولاد نسبت به آنها، و در ثانى «أَنْ يُعَذِّبَهُمْ» تنبيه است بر آنکه اراده الهى به عذاب آنها به جهت سوء اختيار ايشان بوده کفر و انکار را، و الا چه بسا مال و اولاد موجب مثوبات کثرت باقيات الصالحات براى شخص گردد.
اما چهارم: ذکر حيات در قوله (فِي الْحَياةِ الدُّنْيا) تنبيه است بر آنکه اطلاق حيات بر دنيا به نظر قاصرين و جاهلين است، و لکن در پيشگاه حضرت ذو الجلال در مرتبه خست و دنائت به حدى است که استحقاق نام حيات ندارد، لذا در اين آيه اسقاط حيات و اکتفا به لفظ دنيا باشد، و اللّه العالم.
وجه تکرير آيه شريفه- چون اشد اشياء در مجذوبيت و محبوبيت قلب به دنيا، اشتغال به مال و اولاد و اصل دنيا هم مبغوض درگاه الهى، و واجب است تحذير از آن، لذا جهت مبالغه و تأکيد در احتراز، دو مرتبه تکرار شد. چنانچه اشد اشياء در مطلوبيت و مرغوبيت براى مؤمن مغفرت الهى است، لا جرم آيه غفران «إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَکَ بِهِ وَ يَغْفِرُ ما دُونَ ذلِکَ لِمَنْ يَشاءُ»* در سوره نساء دو مرتبه تکرار شد.