تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ جاءَ الْمُعَذِّرُونَ مِنَ الْأَعْرابِ لِيُؤْذَنَ لَهُمْ وَ قَعَدَ الَّذِينَ کَذَبُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ سَيُصِيبُ الَّذِينَ کَفَرُوا مِنْهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ (90)
پس از تقدم ذکر متخلفين، حق تعالى آنها را منقسم به دو قسم فرمايد:
وَ جاءَ الْمُعَذِّرُونَ مِنَ الْأَعْرابِ: و آمدند در وقت به غزوه تبوک عذر گويندگان از باديه نشينان به قلت مال و کثرت عيال، يعنى دو طايفه بنى اسد و غطفان. يا قوم عامل بن طفيل که متعذر شدند به اينکه اگر ما به جهاد آئيم، بنى طى، اهالى و مواشى ما را غارت مى‌کنند. لِيُؤْذَنَ لَهُمْ: تا دستورى داده شوند در تخلف. نزد اکثر مفسرين عذر بى‌وجه بوده، لکن ابن عباس گويد:
اينها چند نفرى بودند از بنى غفار که عذر صحيح داشتند و دال بر اين است فرمايش.
وَ قَعَدَ الَّذِينَ کَذَبُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ: و نشستند آنانکه دروغ مى‌گفتند به خداى تعالى و پيغمبر او در ادعاى ايمان. مراد منافقان اعرابند که بيامدند و عذر نخواستند و بنابر اول آنانند که عذر بى‌وجه و بى‌ربط آوردند در تقاعد، و بعضى ديگر بدون اعتذار متقاعد شدند. رازى- لذا حضرت امير المؤمنين عليه السّلام فرمايد: المعاذير اکثرها اکاذيب و حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله فرمود: ايّاک و ما يعتذر منه. سَيُصِيبُ الَّذِينَ کَفَرُوا مِنْهُمْ: زود باشد که برسد آنانکه کافر شدند از اعراب. عَذابٌ أَلِيمٌ: عذابى دردناک در دنيا به قتل، يا در آخرت سوختن در جهنم.