تفسیر اثنی عشری

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی) لَيْسَ عَلَى الضُّعَفاءِ وَ لا عَلَى الْمَرْضى‌ وَ لا عَلَى الَّذِينَ لا يَجِدُونَ ما يُنْفِقُونَ حَرَجٌ إِذا نَصَحُوا لِلَّهِ وَ رَسُولِهِ ما عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِنْ سَبِيلٍ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (91) ج5، ص 173 بعد از آن اجازه صاحبان عذرهاى صحيحه را در جهاد بيان مى‌فرمايد: لَيْسَ عَلَى الضُّعَفاءِ: نيست بر ناتوانان و عاجزان. وَ لا عَلَى الْمَرْضى‌: و نه بيماران و صاحبان درد. وَ لا عَلَى الَّذِينَ لا يَجِدُونَ ما يُنْفِقُونَ‌: و نه بر آنانکه نيابند چيزى را که خرج کنند براى خود و اسباب راه سازند، مانند قوم جهينه و مزينه. و چون قدرت بر انفاق، شرط وجوب جهاد است، پس بر عهد واجب نباشد به جهت عدم قدرت او بر آن. حاصل آيه: نيست بر اين جماعت مذکوره، حَرَجٌ‌: و بأسى و گناهى که از جنگ باز ايستند. إِذا نَصَحُوا لِلَّهِ وَ رَسُولِهِ‌: هر گاه نيک فرمانبردارى کنند مر خداى تعالى و پيغمبر او را به ايمان و طاعت در پنهانى و آشکارا. «نصح» اصلاح فعل است به اخلاص نيت. ما عَلَى الْمُحْسِنِينَ‌: نيست بر نيکوکاران که ناصحانند. مِنْ سَبِيلٍ‌: هيچ راه عتابى و ملامتى و کسى را با ايشان کارى نيست و مذمت را بر ايشان راهى نيست. نزد بعضى آيه عام است در کل محسن، و احسان عبارت است از رساندن نفع به غير يا خالى بودن از وجوه قبيحه. وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ‌: و حق تعالى آمرزنده است آن را که به جهت عذر از جهاد بازماند، مهربان است که معذور آن را رخصت قعود فرمايد. ابن ضحاک گفته: «1» اين آيه در شأن عبد اللّه بن مکتوم آمد که کور بود، خدمت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله عرضه داشت: من پير و شکسته، ضعيف الحال و نحيف الجسم شدم، و قائدى ندارم، آيا براى من رخصت در تخلف از جهاد باشد؟ حضرت ساکت، جبرئيل نازل و اين آيه آورد. نکته- وضع «محسنين» در محل ضمير به جهت دلالت است بر آنکه ايشان داخل هستند در سلک محسنين، و معاتب نيستند بر ترک خروج به محاربه‌ «1» مجمع البيان ج 3 ص 60. ج5، ص 174 مشرکين با پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله.