تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
يَعْتَذِرُونَ إِلَيْکُمْ إِذا رَجَعْتُمْ إِلَيْهِمْ قُلْ لا تَعْتَذِرُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَکُمْ قَدْ نَبَّأَنَا اللَّهُ مِنْ أَخْبارِکُمْ وَ سَيَرَى اللَّهُ عَمَلَکُمْ وَ رَسُولُهُ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلى عالِمِ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ فَيُنَبِّئُکُمْ بِما کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (94) سَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَکُمْ إِذَا انْقَلَبْتُمْ إِلَيْهِمْ لِتُعْرِضُوا عَنْهُمْ فَأَعْرِضُوا عَنْهُمْ إِنَّهُمْ رِجْسٌ وَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ جَزاءً بِما کانُوا يَکْسِبُونَ (95) يَحْلِفُونَ لَکُمْ لِتَرْضَوْا عَنْهُمْ فَإِنْ تَرْضَوْا عَنْهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ لا يَرْضى عَنِ الْقَوْمِ الْفاسِقِينَ (96)
جلد 2 صفحه 612
ترجمه
عذر مى‌آورند براى شما چون باز گرديد بسوى آنها بگو عذر نياوريد تصديق نميکنيم شما را بتحقيق خبر داد ما را خدا از خبرهاى شما و زود باشد که به‌بيند خدا کار شما را و پيغمبرش پس باز گردانيده شويد بسوى داناى نهان و آشکار پس آگاه کند شما را بآنچه بوديد که ميکرديد
زود باشد که قسم خورند بخدا براى شما چون باز گرديد بسوى آنها تا صرف نظر کنيد از آنها پس صرف نظر کنيد از آنها همانا آنان پليدند و جايگاهشان دوزخ است بپاداش آنچه بودند که کسب ميکردند
قسم ميخورند بخدا تا راضى شويد از آنها پس اگر راضى شويد از آنها پس بدرستيکه خدا راضى نمى شود از گروه متمردان.
تفسير
پس از مراجعت از جنگ تبوک منافقانيکه تخلّف از جهاد نمودند معتذر بعذرهاى غير موجّه خلاف واقعى ميشدند براى جلب رضاى پيغمبر (ص) و مسلمانان واقعى و آنحضرت مأمور شد که صريحا بآنها بفرمايد که بيجهت عذر براى اصلاح کار خودتان نياوريد پذيرفته نميشود و ما تصديق نميکنيم شما را خداوند ما را از باطن شما آگاه فرمود و خبر داد بما از طريق وحى که عذرهاى شما دروغ است و بعد از اين هم اعمال شما که کاشف از کفر و نفاق است مشهود خواهد شد و بخانواده نبوّت چه تعدّياتى خواهيد نمود و پس از آن رجوع داده شويد بخداونديکه از باطن و ظاهر شما خبر دارد که چقدر تفاوت دارد پس متنبّه ميکند شما را بحکم خود بمقتضاى عدل براى اعمال شما و در آيه دوم خطاب به مسلمانان شده ميفرمايد که قسم ياد ميکنند براى شما بر صدق گفتارشان در بيان عذر بعد از اين براى آنکه شما آنها را ملامت ننمائيد و صرف نظر کنيد از تقصير آنها شما هم بکلى از آنها صرف نظر کنيد و بحال خودشان واگذاريد چون ملامت و نصيحت و عتاب و خطاب بحال آنها فائده ندارد براى آنکه جنس آنان پليد است و قابل تطهير نيست و بايد بمجازات کردار خودشان در جهنم که مقر ابدى آنها است برسند مقصود اينها از اين اعتذارها و قسم‌هاى دروغ آنستکه دل شما را بدست بياورند که سلوک خودتان را با آنها تغيير ندهيد ولى در اين فکر خطا ميکنند چون اگر شما هم از آنها راضى شويد خدا راضى نخواهد شد و رضايت شما با نارضايتى خدا براى آنها مفيد نيست پس شما هم نبايد از آنها راضى شويد و در مجمع از پيغمبر (ص) روايت نموده که کسى
جلد 2 صفحه 613
که طلب کند رضاى خدا را بغضب خلق خداوند از او راضى ميشود و مردم را از او راضى مينمايد و کسيکه طلب کند رضاى مردم را بغضب خدا خدا بر او غضب ميفرمايد و مردم را بر او غضبناک ميکند و قمى ره فرموده بعد از مراجعت از جنگ تبوک اصحاب متعرّض منافقان ميشدند و آنها را اذيت مينمودند و آنها قسم ميخوردند که ما بر خلاف حق اظهارى نکرديم و نميکنيم و واقعا مسلمانيم براى آنکه مسلمانان متعرض آنها نشوند پس آيه سيحلفون باللّه لکم تا آخر نازل شد و کذب آنها ظاهر گرديد.