تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهاجِرِينَ وَ الْأَنْصارِ وَ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ وَ أَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها أَبَداً ذلِکَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (100)
ترجمه
و پيشى گيرندگان که پيشينيانند از مهاجران و انصار و آنانکه متابعت نمودند ايشانرا بخوبى خوشنود شد خدا از آنها و خوشنود شدند آنها از او و آماده نمود براى ايشان باغهائيکه ميرود در آنها نهرها جاودانيانند در آن هميشه اين است کاميابى بزرگ.
تفسير
قمى ره فرموده آنها نقباء بودند و أبو ذر و مقداد و سلمان و عمّار و کسانى که ايمان آوردند و تصديق نمودند و ثابت ماندند بولايت امير المؤمنين (ع) حقير عرض ميکنم نقباء دوازده نفر بودند از انصار که در منى با پيغمبر (ص) بيعت نمودند نه نفر از اوس و سه نفر از خزرج در خانه حضرت عبد المطلب و آنجا باين منصب فائز شدند و افضل از همه ابو الهيثم بن التيّهان بود و در نهج البلاغه است که واقع نميشود اسم هجرت بر احدى مگر بمعرفت حجّت پس کسيکه شناخت او را و اقرار نمود بآن پس او مهاجر است حقير عرض
جلد 2 صفحه 615
ميکنم معلوم است مراد از سابقون اوّلون کسانى هستند که سبقت گرفتند بر ساير مردم در ايمان بخدا و پيغمبر و اوصياء آنحضرت نه کسانيکه سبقت گرفتند در کفر و نفاق و اظهار اسلام بطمع مال و منصب و جاه و آن جماعت سابقان از مهاجر و انصار که دو فرقه از اصحابند و فرقه اول کسانى هستند که با پيغمبر (ص) از مکه هجرت بمدينه نمودند و فرقه دوم کسانى هستند از اهل مدينه که قبل از هجرت مسلمان شده بودند و جماعتيکه بعدا متابعت نمودند آنها را به نيکى در باره خودشان و خلق باطاعت خدا و پيغمبر و اوصياء او هر سه فرقه دو متبوع در نيکى و يک تابع خدا راضى از آنها است بقبول طاعت و آنها راضيند از او بشکر نعمت و بهشت آماده براى ايشان است و کاميابى بزرگ نصيب آنان نه کسانيکه اسائه نمودند در باره خودشان و خلق بنفاق و شقاق با محمّد (ص) و آل اطهار او از مهاجر و انصار و اتباع آنها:
هر که را روى به بهبود نبود
ديدن روى نبى سود نبود
در کافى و عياشى از امام صادق (ع) نقل نموده که خداوند ابتدا فرمود بمهاجرين اوّلين بر حسب درجه سبقت آنها و در رتبه دوم نام برد از انصار و در رتبه سوم ياد فرمود تابعين باحسان را پس وضع فرمود هر قوميرا بقدر درجات و منازل ايشان در نزد خود و ما چون در آيات سابقه اثبات اتّحاد نفسى و روحى و نورى حضرت امير المؤمنين (ع) را با پيغمبر خاتم (ص) نموديم احتياج باثبات اسبقيّت آنحضرت را در اسلام نداريم.