تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
لا تَقُمْ فِيهِ أَبَداً لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوى مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ أَحَقُّ أَنْ تَقُومَ فِيهِ فِيهِ رِجالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا وَ اللَّهُ يُحِبُّ الْمُطَّهِّرِينَ (108)
لا تَقُمْ فِيهِ أَبَداً: نايست در آن مسجد هرگز. مروى است «1» که چون اين آيه آمد، پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله مالک بن الدحشم و معر بن عدن را امر فرمود برويد و آن مسجد را ويران کنيد و بسوزانيد. ايشان رفتند و آتش در آن زدند.
کسانى که در آنجا بودند فرار، و بعضى ماندند تا آتش به آنها رسيده جمعى از آنها سوختند، و آنجا را مزبله قرار دادند. ابو عامر هم در راه شام غريب و تنها مرد.
در منهج «2» نقل شده که در زمان عمر بن خطاب مجمع بن حارث که امام مسجد ضرار بود، امامت مسجد قبا را طلب نمود، عمر گفت: نه، تو امام مسجد ضرار بودى. گفت: ساکن باش، بر من تعجيل مکن، من در آن وقت جوان بودم و
«1» مجمع ج 3 ص 73.
«2» منهج ج 4 ص 328.
ج5، ص 204
ايشان پير؛ و من قرآن مى‌دانستم و ايشان نمى‌دانستند و من بر احوال آنها مطلع نبودم. اگر مخبر بودم، يک ساعت با آنها مقام نکردمى. عمر او را معذور، و امامت مسجد قبا را به او داد!! بعد از آن در مدح مسجد تقوى مى‌فرمايد: لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوى:
هر آينه مسجدى که بنا نهاده شده است بر پرهيزکارى خدا و طاعت الهى. مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ: از اول روز بنا و اساس آن. أَحَقُّ أَنْ تَقُومَ فِيهِ: سزاوارتر است آنکه قيام کنى در آن مسجد به نماز. مراد به پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله است، چنانچه ابو سعيد نقل نموده «1» که حضرت را از آن مسجد پرسيدم، مشتى سنگريزه برداشت و بينداخت و اشاره به مسجد خود نمود (هو مسجدکم هذا مسجد المدينة، لکن به قول اشهر و اظهر، مراد مسجد قبا است در محله بنى عمر و بن عوف. و مروى است «2» که حضرت رسول اول که به حوالى مدينه رسيد، به محله قبا فرود آمده، چهارده روز اقامت فرمود. آن ايام مسجد قبا را فراهم آوردند، و اول مسجدى است که پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله در آنجا نماز گزارد. و از ابن عمر نقل است که حضرت هر روز شنبه، سواره يا پياده به مسجد قبا آمدى و در آنجا دو رکعت نماز نمودى. و در روايت آمده که دو رکعت نماز در مسجد قبا، ثواب عمره دارد.
فِيهِ رِجالٌ: در آن مسجد تأسيس شده بر تقوى، مردانى هستند که از پاکى طينت. يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا: دوست مى‌دارند آنکه پاکى ورزند از انجاس و ارجاس و اخباث، يعنى پيوسته با طهارت باشند. نزد بعضى بر جنابت خواب نکنند. منقول است بعد از نزول اين آيه، حضرت از اهل مسجد قبا پرسيد: کدام تطهر است که حق تعالى شما را بدان تعريف فرموده؟ جواب دادند که: آب از عقب احجار ثلاثه استعمال مى‌کنيم، يعنى در استنجا سنگ و آب هر دو کار
«1» منهج ج 4 ص 329 و مجمع ج 3 ص 73.
«2» منهج ج 4 ص 329.
ج5، ص 205
بريم. «1» نزد بعضى مراد تطهر است از معاصى و خصال مذمومه. در مجمع «2»- از حضرت باقر و صادق عليهما السلام: يحبّون ان يتطهّروا بالماء عن الغايط و البول. از صادقين عليهما السّلام مروى است که دوست مى‌داشتند تطهير غايط و بول را به آب. وَ اللَّهُ يُحِبُّ الْمُطَّهِّرِينَ: و خداى تعالى دوست مى‌دارد پاکيزگان را، يعنى لازمه محبت که انعام و احسان خاصه است، نسبت به ايشان منظور دارد.