اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ ما کان‌َ المُؤمِنُون‌َ لِيَنفِرُوا کَافَّةً فَلَو لا نَفَرَ مِن کُل‌ِّ فِرقَةٍ مِنهُم طائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّين‌ِ وَ لِيُنذِرُوا قَومَهُم إِذا رَجَعُوا إِلَيهِم لَعَلَّهُم يَحذَرُون‌َ (122)
و نيست از براي مؤمنين و نبايد که تمام آنها کوچ کنند پس چرا کوچ
جلد 8 - صفحه 333
نميکند از هر فرقه از مؤمنين طائفه‌اي تا اينکه تفقه در دين کنند و انذار کنند قوم خود را زماني که مراجعت کنند بسوي آنها اميد است که آنها حذر کنند و مخالفت دين نکنند.
اينکه آيه شريفه بواسطه کلمه نفر توهّم کردند که مربوط بجهاد است لذا در آيات جهاد ذکر کردند لکن ابدا ارتباطي با امر جهاد ندارد بلکه راجع بتحصيل علم و معرفت در عقائد و احکام است که اشخاصي که دوردستند و ايمان آوردند لازم نيست تمام آنها هجرت براي تحصيل معارف و احکام کنند بلکه يک دسته از آنها هجرت کنند و تحصيل معارف و احکام کنند و برگردند و ببقيه تعليم کنند و آنها را انذار کنند از ارتکاب مناهي و بايد آنها هم حذر کنند و لذا اجماع علماء است بر وجوب تحصيل علم و اجتهاد بوجوب کفايي بمقدار ما به الکفايه و سپس در اوطان خود بيايند و بديگران خبر دهند و بر آنها واجب است اخذ کنند و عمل نمايند.
و دليل بر اينکه مدعي علاوه از ظاهر آيه که بيان ميشود انشاء اللّه اخبار بسيار شايد حدود بيست حديث داريم که از ائمه اطهار سؤال ميکنند که اگر خداي نخواسته پيش‌آمدي بر امام عليه السّلام وارد شد يعني رحلت فرمود مؤمنين از کجا بفهمند که امام بعد از او کيست ائمه [ع] تمسک باين آيه ميکنند که واجب است بعضي کوچ کنند و بروند امام را بشناسند بعلائم و معجزات و برگردند و ديگران را آگاه کنند، و مخصوصا در اخبار دارد که در اينکه مدت معذورند و اگر آنهايي که کوچ کردند در اثناء راه بميرند مشمول آيه شريفه وَ مَن يَخرُج مِن بَيتِه‌ِ مُهاجِراً إِلَي اللّه‌ِ وَ رَسُولِه‌ِ ثُم‌َّ يُدرِکه‌ُ المَوت‌ُ فَقَد وَقَع‌َ أَجرُه‌ُ عَلَي اللّه‌ِ نساء آيه 101 ميشوند وَ ما کان‌َ المُؤمِنُون‌َ يعني جميع مؤمنين که مراد شيعه اثني عشري است لِيَنفِرُوا کَافَّةً تماما مکلف نيستند که فردا فرد کوچ کنند و نفر کنند که
جلد 8 - صفحه 334
واجب عيني باشد و محل خود را خالي بگذارند.
فَلَو لا نَفَرَ مِن کُل‌ِّ فِرقَةٍ مِنهُم طائِفَةٌ بمقدار کفايت مثل ساير واجبات کفايي و البته مراد عقلاء و دانشمندان که استعداد تحصيل داشته باشند و قابليت داشته باشند لِيَتَفَقَّهُوا تفقه از فقه بمعني فهم فِي الدِّين‌ِ آنچه مربوط بدين است از معرفت نبي و امام و مشاهده معجزات و وصيت امام سابق و بودن ودايع امامت نزد او و اينکه داراي شرائط نبوت و امامت هست و فاقد موانع و ساير آثار و از اخذ احکام از نبي يا امام بلاواسطه يا مع الواسطه و اجتهاد در دوره غيبت از اعمال قوي و تحصيل خدمت اکابر و بايد جامع شرائط هم باشند تا ديگران بتوانند از آنها تقليد کنند و ساير امور مربوط بدين.
وَ لِيُنذِرُوا قَومَهُم إِذا رَجَعُوا إِلَيهِم واجب است برگردند در قوم خود و انذار کنند آنها را بفعل واجبات و ترک محرمات و ساير امور محتاج اليها، و اينکه جمله آيه دليل است بر عدم لزوم تقليد اعلم زيرا هر مجتهدي در قوم خود بايد باشد و آنها اخذ کنند لَعَلَّهُم يَحذَرُون‌َ لعل‌ّ اينجا بمعني بايد و سزاوار است لکن بسياري از عصات و لا اباليها اعتناء بعلماء ندارند و نميروند وظائف خود را بفهمند و عمل کنند البته حجت بر آنها تمام است و راه عذري ندارند، و بعضي که اينکه آيه را مربوط بجهاد دانستند اينکه نحو تفسير کردند که طائفه‌اي بروند براي جهاد و بقيه در خدمت حضرت در مدينه بمانند و اخذ احکام کنند و مجاهدين را که بر ميگردند انذار کنند و اينکه معني با اينکه خلاف ظاهر آيه است زيرا مرجع ضمير و لينذروا همان ضمير ليتفقهوا است لغو است زيرا مجاهدين بعد از مراجعت خدمت خود حضرت مشرف ميشوند و اخذ ميکنند و احتياج بساکنين ندارند
335