تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ مِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ حَيْثُ ما کُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَکُمْ شَطْرَهُ لِئَلاَّ يَکُونَ لِلنَّاسِ عَلَيْکُمْ حُجَّةٌ إِلاَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِي وَ لِأُتِمَّ نِعْمَتِي عَلَيْکُمْ وَ لَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ (150)
وَ مِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ: و از هر موضعى که بيرون روى، فَوَلِّ وَجْهَکَ: پس متوجه کن روى خود را در وقت نماز، شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ: طرف مسجد الحرام (کعبه). وَ حَيْثُ ما کُنْتُمْ: و هر جا که باشيد اى امت پيغمبر، فَوَلُّوا وُجُوهَکُمْ شَطْرَهُ: پس بگردانيد همه بدن را به طرف مسجد الحرام براى اداى نماز.
تبصره: صاحب انوار گويد: تکرار اين حکم به جهت تعدد علل باشد:
1- تعظيم پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به طلب رضاى او.
2- اجراى عادت الهيه بر آنکه هر ملتى و صاحب شريعتى را جهتى
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 286
باشد که استقبال به آن نمايند و به سبب آن مميز شوند از يکديگر.
3- دفع حجج مخالفين بر طريقى که بعد از آن بيان و هر علتى را مقارن ساخته به معلول خود، چنانکه مقارن مى‌گرداند مدلول را به هر يک از دلايل آن به جهت تقريب و تقرير، و نيز شأن قبله عظيم و جليل چون مظنه شبهه نسخ است، پس سزاوار تأکيد باشد؛ و تکرار در موقع اهميت و لزوم، خارج از فصاحت نيست.
پس در بيان علت اخيره سوم فرمايد: لِئَلَّا يَکُونَ لِلنَّاسِ عَلَيْکُمْ حُجَّةٌ: همه روى به کعبه نمائيد در نماز براى اينکه نباشد مردم را بر شما حجتى که بخواهند بر شما غالب شوند، و تا يهود نگويند که پيغمبر منکر دين و کيش ما مى‌باشد، با وجود بر اين به قبله ما توجه کند. يا آنکه رد متابعت پيغمبر گويند و تورات مذکور است که قبله حضرت پيغمبر آخر الزمان صلّى اللّه عليه و آله و سلّم کعبه مى‌باشد، پس چون به قبله ما نماز گذارد، او نخواهد بدين سبب اعراض کنند، پس تحويل قبله شد تا کسى را بر شما حجتى نباشد. إِلَّا الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ: مگر آنانکه ستم کردند بر نفس خود به عناد و مکابره از يهودان مدينه و مشرکان مکه که طعن مى‌زدند. و چون به شما ضررى نمى‌رسانند. فَلا تَخْشَوْهُمْ: پس نترسيد اى مؤمنان از آنها در توجه به کعبه، وَ اخْشَوْنِي: و بترسيد مرا از مخالفت فرمان من، وَ لِأُتِمَّ نِعْمَتِي عَلَيْکُمْ: و هر آينه تمام گردانم نعمت خود را بر شما به فضل و کرم. وَ لَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ: و براى اينکه هدايت يابيد و راه پيدا کنيد به شرايع و احکام دين من.
تبصره: در تماميت نعمت الهى بر امت چند وجه است: 1- در حديث وارد شده که تماميت نعمت، داخل شدن بهشت باشد. 2- حضرت امير المؤمنين عليه السّلام فرمايد: مراد مردن به دين اسلام است. 3- از آن حضرت مروى است که نعمت شش است: اسلام، قرآن، حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم، ستر، عافيت، بى‌نيازى از آنچه به دست مردم است. 4- ولايت حضرت امير المؤمنين عليه السّلام است به دليل آيه شريفه
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 287
غدير: الْيَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِينَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْکُمْ نِعْمَتِي.