تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ يَسْتَنْبِئُونَکَ أَ حَقٌّ هُوَ قُلْ إِي وَ رَبِّي إِنَّهُ لَحَقٌّ وَ ما أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ (53) وَ لَوْ أَنَّ لِکُلِّ نَفْسٍ ظَلَمَتْ ما فِي الْأَرْضِ لافْتَدَتْ بِهِ وَ أَسَرُّوا النَّدامَةَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذابَ وَ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ (54) أَلا إِنَّ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ أَلا إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَ لکِنَّ أَکْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ (55) هُوَ يُحيِي وَ يُمِيتُ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (56)
ترجمه
و استخبار ميکنند از تو که آيا حقّ است آن بگو ارى قسم به پروردگارم که آن هر آينه حقّ است و نيستيد شما عاجز کنندگان
و اگر آنکه ميبود از براى هر نفسى که ستم کرده آنچه در زمين است هر آينه فدا دادى بآن و پنهان دارند پشيمانى را چون ديدند عذاب را و حکم کرده شود ميانشان بعدل و آنها ستم کرده نميشوند
آگاه باشيد بدرستيکه مر خدا را است آنچه در آسمانها و زمين است آگاه باشيد همانا وعده خدا حقّ است ولى بيشتر آنها نميدانند
او زنده ميکند و ميميراند و بسوى او بازگشت مينمائيد.
تفسير
کفّار بر سبيل استهزاء يا استفهام حقيقى سؤال مينمودند از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم که آيا وعده عذاب و دعاوى تو از قبيل نبوّت خود و امامت على عليه السّلام و غيره حقّ است يا باطل لذا آنحضرت مأمور شد قسم ياد کند بذات احديّت که حق است و ضمنا اشاره فرمايد که تدبير شما در برابر تقدير الهى تأثير ندارد و نميتوانيد جلوگيرى از اراده حق و وقوع مراد او نمائيد چون عجز در ساحت ربوبى راه ندارد هر وقت بخواهد عذاب را بر شما نازل و حق را بمن له الحقّ و اصل خواهد فرمود چنانچه در کافى از امام صادق عليه السّلام و در مجالس و عياشى ره از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که سؤال از امامت على عليه السّلام شده بود که پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم قسم به حق بودن آن ياد فرمود و اگر از براى هر کس که ظلم نموده در باره خود بشرک و کفر يا در باره آل محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به انکار حقّ ايشان تمام خزائن و اموال و زخارف دنيا باشد فديه خواهد داد براى دفع عذاب از هول و وحشت آن و قبول نخواهد شد در قيامت يا در وقت رجعت چنانچه قمّى ره فرموده در تفسير ظلمت يعنى آل محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و در تفسير لافتدت يعنى در رحمت و در آنوقت از شدّت خوف و هراس بطورى مبهوت و متحيّر ميشوند که قادر بر اظهار ندامت و پشيمانى هم نيستند و در مجمع و قمّى و عياشى از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که جهت اخفاء آنها ندامت
جلد 3 صفحه 27
خودشان را کراهت از شماتت دشمنان است و در آنروز بين ظالمان و مظلومان بعدالت حکم شود و حاکم خداوند است که بکسى ظلم نميکند خواه ظالم باشد خواه مظلوم چون هر چه در آسمانها و زمين است مملوک او است پس احتياج ندارد که ظلم کند و خلف وعده فرمايد ولى بيشتر مردم بمعارف حقّه جاهل و از براهين عقليّه غافلند و نميدانند که فعل قبيح از مصدر حسن و خير صادر نميشود و اختيار احياء و اماته با او است کسى نميتواند از مملکت او خارج و از تحت قدرت او بيرون رود و همه بايد در يکروز به اصل خود و حکم او و حساب و ثواب و عقابش رجوع نمايند.