خداوند متعال، همه‌ى انسان‌ها را آزمايش مى‌کند، امّا آزمايش و امتحان همه يکسان نيست. تمام جهان، صحنه آزمايش و تمام مردم حتّى پيامبران نيز مورد امتحان قرار مى‌گيرند. بايد بدانيم که آزمايش‌هاى خداوند براى رفع ابهام نيست، بلکه براى شکوفايى استعدادها و پرورش انسان‌ها است.
وسايل آزمايش الهى نيز تمام حوادث تلخ و شيرين و از جمله ترس و گرسنگى، زيان مالى و جانى و کمبود محصولات است. ترس از دشمن، محاصره‌ى اقتصادى، جنگ و جهاد و اعزام فرزندان و عزيزان به ميدان‌هاى نبرد، از جمله امتحانات است.
براى پيروزى در آزمايشِ خوف از دشمن، نياز به توکّل و ياد خداوند است و براى مبارزه با کمبودها، نياز به صبر و پايدارى است که در دو آيه‌ى قبل راه نشان داده شده است. «وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ»
لازم نيست همه‌ى مردم با همه‌ى مسائل آزمايش شوند، بلکه ممکن است:
الف: هرکس با چيزى آزمايش شود.
ب: فردى در آزمايشى روسفيد باشد، ولى در امتحان ديگرى رسوايى به بارآورد.
ج: ممکن است آزمايش فردى، وسيله‌ى آزمايش ديگران نيز باشد.
گاهى کم شدن مال و محصولات يا پيدا شدن خوف و ترس و ساير مشکلات، به خاطر آزمايش الهى است، ولى در بعضى اوقات، اين امور کيفر اعمال خود انسان‌هاست.
سان‌ها گاهى مرتکب بعضى گناهان مى‌شوند که خداوند آنهارا به برخى گرفتارى‌ها مبتلا مى‌کند. حضرت على عليه السلام مى‌فرمايد: «ان الله يبتلى عباده عند الاعمال السيئة بنقص الثمرات و
جلد 1 - صفحه 239
حبس البرکات و اغلاق خزائن الخيرات ليتوب تائب ويتذکّر متذکّر» «1» همانا خداوند، بندگان خود را به خاطر اعمال فاسدشان، به کمبود محصول و حبس برکت و بسته شدن منابع خير، گرفتار مى‌کند تا شايد متذکّر شوند و توبه نمايند.
البتّه همين تنبّه نيز آزمايش است، همانگونه که بر اثر ايمان نعمتى مى‌دهد که وسيله آزمايشى است؛ «لَأَسْقَيْناهُمْ ماءً غَدَقاً لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ» «2» همانا آبى گوارا به آنان نوشانديم تا ايشان را آزمايش کنيم.
خداوند چندين عنايت به صابران نموده است از جمله:
1- محبّت. «وَ اللَّهُ يُحِبُّ الصَّابِرِينَ» «3»
2- نصرت. «إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ» «4»
3- بهشت. «يُجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِما صَبَرُوا» «5»
4- پاداش بى‌حساب. «إِنَّما يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسابٍ» «6»
5- بشارت. «بَشِّرِ الصَّابِرِينَ»
راه پيروزى در آزمايش‌هاى الهى چند چيز است:
الف: صبر و مقاومت.
ب: توجّه به گذرا بودن حوادث و مشکلات.
ج: توجّه به تاريخ گذشتگان که چگونه مشکلات را پشت سر گذارده‌اند.
د: توجّه به اينکه همه مشکلات ما در منظر و ديد خداست و همه چيز حساب دارد. امام حسين عليه السلام وقتى فرزندش روى دستانش تير خورد و شهيد شد، فرمود: «هون على ما نزل بى انه بعين الله» «7» اين حادثه سخت، چون خدا مى‌بيند برايم آسان مى‌نمايد.
«1». نهج‌البلاغه، خطبه 143.
«2». جنّ، 16.
«3». آل‌عمران، 146.
«4». بقره، 153.
«5». فرقان، 75.
«6». زمر، 10.
«7». بحار، ج 45، ص 46.
جلد 1 - صفحه 240