تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لا يَنْفَعُکُمْ نُصْحِي إِنْ أَرَدْتُ أَنْ أَنْصَحَ لَکُمْ إِنْ کانَ اللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يُغْوِيَکُمْ هُوَ رَبُّکُمْ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (34)
وَ لا يَنْفَعُکُمْ نُصْحِي: و نفع و فايده نمى‌دهد نصيحت کردن من شما را.
إِنْ أَرَدْتُ أَنْ أَنْصَحَ لَکُمْ: اگر خواهم که پند دهم مر شما را و نصيحت نمايم.
إِنْ کانَ اللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يُغْوِيَکُمْ: اگر خداى تعالى بخواهد عقوبت کند شما را.
تحقيق: اين مطلب به برهان عقلى و نقلى مسلم آمده که نسبت اغواء و اضلال و کليّه قبايح، شايسته درگاه ربوبى نيست، زيرا منافى حکمت؛ و بعلاوه فعل قبيح کسى نمايد که جاهل يا محتاج باشد، و ساحت قدس الهى منزه و مبرى است؛ لذا معنى آيه شريفه به يکى از وجوه مذکوره است:
1- آنکه فايده ندارد نصيحت من اگر خداى تعالى بخواهد عقاب فرمايد شما را به سبب شدت کفر و عناد و لجاج شما. و غوايت به معنى عقاب آمده مانند کريمه: «فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا «1»» اى عقابا.
2- به معنى نااميدى- يعنى ثمر ندارد پند دادن اگر حق تعالى نااميدى شما را از رحمت خود خواهد بواسطه رسيدن طغيان شما به حدى که از فيض رحمت رحيميه محروم مانديد.
3- به معنى هلاکت- يعنى اگر حق تعالى بخواهد اهلاک شما را، نصيحت من فايده ندارد، زيرا ايمان مقبول نيست نزد نزول عذاب.
4- آنکه تسميه عقوبت است به اسم معاقب اليه که غواية باشد، و اين در کلام عرب شايع است مانند (جَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُها).
5- نزد بعضى قوم نوح را اعتقاد آن بود که حق سبحانه- نعوذ باللّه-
«1» سوره مريم آيه 59.
جلد 6 - صفحه 60
اضلال آنها نموده و آنچه مرتکب شوند از کفر و فسق موافق اراده او است که اگر اراده او نبودى گمراه نشدندى و ديگران را هم گمراه نکردى. حضرت نوح عليه السّلام بر وجه تعجب و انکار فرمود: اگر چنان باشد که شما مى‌گوئيد نصيحت من نفع به شما نرساند و شرط نصح به اراده در کريمه: «إِنْ أَرَدْتُ أَنْ أَنْصَحَ لَکُمْ» با وجود وقوع اين نصح به جهت استظهار در حجت است بر ايشان، زيرا اعتقادشان بود که آنچه نوح عليه السّلام فرمايد نصيحت نيست. «1» هُوَ رَبُّکُمْ: ذات احديت الهى خالق و پروردگار شما است، و لازمه مربى حکيم آنکه لوازمات تربيت شما را فراهم فرمايد از ارائه آيات و بينات و ارشاد و هدايت و تمکين و قدرت و ارسال رسل و انزال احکام، چنانچه به ديده انصاف و حق‌بينى بنگريد تمام اين الطاف را نسبت به شما مرعى داشته؛ با وجود بر اين حق ناشناسى از بى‌انصافى است. گذشته از اثبات توحيد، حضرت نوح بدين کلمه جامعه الزام حجت بر آنها فرمود: وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ: و بسوى تدبير و حکم سبحانى بازگشت مى‌کنيد، پس جزا دهد شما را بر وفق اعمال شما به استحقاق.